Τσε Γκεβάρα: Οι τελευταίες 24 ώρες πριν τον θάνατό του

Σαν σήμερα, στις 8 Οκτωβρίου του 1967, ο Τσε Γκεβάρα έπεφτε στα χέρια του βολιβιανού στρατού, έπειτα από μήνες καταδίωξης. Η διάσχιση των απόκρημνων φαραγγιών της Βολιβίας αποτελούσε εξαντλητική δοκιμασία για τον Ερνέστο «Τσε» Γκεβάρα, αν και η σωματική κόπωση ήταν το λιγότερο που τον απασχολούσε.

Αν και ο Αργεντινός γιατρός διέθετε τεράστια αντοχή στις κακουχίες και τις διανυκτερεύσεις στις ζούγκλες, η επιχείρηση δεν εξελισσόταν βάσει σχεδίου. Ο αντικειμενικός του στόχος -η δημιουργία ενός επαναστατικού πυρήνα στη Βολιβία που θα εξαπλωνόταν σε ολόκληρη τη Λατινική Αμερική- είχε περιέλθει σε αδιέξοδο.

Ο κυβερνητικός στρατός είχε εξαπολύσει ανθρωποκυνηγητό, οι δίαυλοι ανεφοδιασμού είχαν διακοπεί και η προσδοκώμενη υποστήριξη από τους ντόπιους αγρότες, δεν υλοποιήθηκε ποτέ.

Ο ίδιος ο Γκεβάρα κατέγραφε τη δυσαρέσκειά του, σημειώνοντας πως οι χωρικοί όχι μόνο δεν πλαισίωναν το αντάρτικο, αλλά συχνά ειδοποιούσαν τις Αρχές. Με την ομάδα του διασπασμένη, με απώλειες σε έμψυχο δυναμικό και σοβαρές ελλείψεις σε νερό, τροφή και ασύρματη επικοινωνία, τα περιθώρια είχαν στενέψει δραματικά.

Οι τελευταίες ώρες πριν τη σύλληψη

Στις 7 Οκτωβρίου 1967, παραμονή της αιχμαλωσίας του, ο Τσε πραγματοποίησε την τελική εγγραφή στο ημερολόγιό του. Οι 17 εναπομείναντες μαχητές μετακινούνταν μέσα στο σκοτάδι, για να διαφύγουν από τα στρατιωτικά τμήματα.

Στην εγγραφή αυτή περιγράφει μια επίπονη πορεία, εκφράζοντας την ανησυχία του για τα ίχνη που άφηναν πίσω τους, ενώ ο στρατός πλησίαζε. Η άγνοια της τοπογραφίας ήταν τέτοια που, λίγες ώρες πριν την τελική εμπλοκή, αναγκάστηκαν να ζητήσουν οδηγίες από μια ηλικιωμένη βοσκό για να προσανατολιστούν προς τα γειτονικά χωριά, ανάμεσα στα οποία ήταν και η Λα Ιγκέρα.

Στον αντίποδα, οι βολιβιανές δυνάμεις είχαν ενισχυθεί αποφασιστικά. Το 2ο Τάγμα Ρέιντζερς, εκπαιδευμένο από Αμερικανούς ειδικούς, είχε αναπτυχθεί στην περιοχή, ενώ η CIA παρακολουθούσε στενά τις κινήσεις του.

Η μάχη στη χαράδρα του Γιούρο

Το μεσημέρι της 8ης Οκτωβρίου, η μονάδα των Ρέιντζερς, υπό τον Λοχαγό Γκάρι Πράδο Σαλμόν, εντόπισε τους αντάρτες στη χαράδρα Quebrada del Yuro.

Βάσει των αναφορών προς τις αμερικανικές υπηρεσίες, η συμπλοκή άρχισε γύρω στη 1:00 μ.μ. και διήρκεσε ώρες. Τρεις αντάρτες έπεσαν νεκροί και δύο συνελήφθησαν. Ένας από τους αιχμαλώτους ήταν ο πλέον καταζητούμενος άνθρωπος στη χώρα.

Στην προσπάθειά του να καλύψει την υποχώρηση των συντρόφων του, ο Τσε έμεινε πίσω με μια μικρή ομάδα. Κατά τη διάρκεια της μάχης το όπλο του αχρηστεύτηκε, και ο ίδιος τραυματίστηκε στο πόδι. Όπως προκύπτει από αποχαρακτηρισμένα έγγραφα, όταν περικυκλώθηκε, δεν είχε πλέον μέσα αντίστασης.

Η παράδοση αναφέρει πως απευθυνόμενος στους στρατιώτες είπε: «Μην πυροβολείτε. Είμαι ο Τσε Γκεβάρα και αξίζω περισσότερο ζωντανός, παρά νεκρός». Αν και οι ακριβείς εκφράσεις ποικίλλουν στις μαρτυρίες, ο ηγέτης του αντάρτικου έπεσε στα χέρια του στρατού ζωντανός.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας μεταφέρθηκε τραυματισμένος στο χωριό Λα Ιγκέρα και κρατήθηκε στο τοπικό σχολείο.

Η νύχτα της ανάκρισης στο σχολείο της Λα Ιγκέρα

Παρά το τραύμα στο πόδι, η κατάσταση της υγείας του Τσε δεν απειλούσε τη ζωή του, στοιχείο κομβικό, καθώς ο επίσημος ισχυρισμός των Αρχών αργότερα ήταν ότι υπέκυψε στα τραύματα της μάχης. Τα έγγραφα της CIA επιβεβαιώνουν ότι ο αιχμάλωτος βρισκόταν σε σχετικά καλή φυσική κατάσταση.

Το πρωί της 9ης Οκτωβρίου, ο κουβανικής καταγωγής πράκτορας της CIA Φέλιξ Ροντρίγκες συνάντησε τον Γκεβάρα στο σχολείο. Αν και ο Τσε αρνήθηκε την τυπική ανακριτική διαδικασία, δέχθηκε να συζητήσει μαζί του. Αναφέρθηκε στην Κούβα, στην αποτυχία της αποστολής του στο Κονγκό και στις προοπτικές του αντάρτικου, παραδεχόμενος το βαρύ πλήγμα της εκστρατείας και την απογοήτευσή του από τη στάση των ντόπιων αγροτών, διατηρώντας ωστόσο την πίστη του στη μελλοντική αναζωπύρωση του επαναστατικού κινήματος.

Κωδικός «700»: Η απόφαση για την εκτέλεση

Παράλληλα, η ηγεσία της Βολιβίας είχε λάβει τις αποφάσεις της.

Σύμφωνα με αμερικανικά έγγραφα, στις στρατιωτικές επικοινωνίες χρησιμοποιήθηκε ειδικός κώδικας: το «500» δήλωνε τον Γκεβάρα, το «600» την διατήρηση της ζωής του και το «700» την εκτέλεσή του.

Η εντολή που διαβιβάστηκε τελικά ήταν «700». Παρά τους μεταγενέστερους ισχυρισμούς του Ροντρίγκες ότι προτιμούσε την παράταση της ανάκρισης, η απόφαση της βολιβιανής στρατιωτικής ηγεσίας ήταν τελεσίδικη.

Οι τελευταίες στιγμές και η παγκόσμια κατακραυγή

Η εκτέλεση ανατέθηκε στον υπαξιωματικό Μάριο Τεράν, με την οδηγία τα τραύματα να φαίνονται ως αποτελέσματα μάχης.

Για τις τελευταίες του κουβέντες καταγράφονται διαφορετικές εκδοχές. Η επικρατέστερη τον φέρει να λέει στον εκτελεστή του: «Πυροβόλησε, έναν άνθρωπο θα σκοτώσεις μόνο». Αμερικανική αναφορά των επόμενων ημερών καταγράφει τη φράση: «Θυμήσου ότι σκοτώνεις έναν άνθρωπο».

Λίγο μετά τη 1:00 μ.μ. της 9ης Οκτωβρίου 1967, ο Τσε Γκεβάρα εκτελέστηκε με ριπή αυτόματου όπλου σε ηλικία 39 ετών, όπως επιβεβαίωσε δύο ημέρες αργότερα υπόμνημα του Διευθυντή της CIA, Ρίτσαρντ Χελμς.

Η σορός μεταφέρθηκε στο Βαγιεγκράντε και εκτέθηκε στους δημοσιογράφους στο τοπικό νοσοκομείο. Οι φωτογραφίες του νεκρού Τσε με ανοιχτά μάτια έκαναν τον γύρο του κόσμου, πιστοποιώντας τον θάνατό του.

Για να αποτραπεί η δημιουργία σημείου αναφοράς για τους υποστηρικτές του, οι Αρχές προχώρησαν σε μυστική ταφή, αφού πρώτα ακρωτηρίασαν τα χέρια του για την οριστική ταυτοποίηση μέσω δακτυλικών αποτυπωμάτων.

Η ανακάλυψη των λειψάνων και η κληρονομιά του ημερολογίου

Ο τάφος παρέμεινε άγνωστος για σχεδόν 30 χρόνια. Το 1997, τα λείψανά του εντοπίστηκαν σε ομαδικό τάφο κοντά στο αεροδρόμιο του Βαγιεγκράντε, μεταφέρθηκαν στην Κούβα και ενταφιάστηκαν στο ειδικό μαυσωλείο στη Σάντα Κλάρα.

Παράλληλα, το προσωπικό του ημερολόγιο —με καταγραφές από τις 7 Νοεμβρίου 1966 έως τις 7 Οκτωβρίου 1967— διασώθηκε, έφτασε στην Κούβα και εκδόθηκε το 1968.

Το ντοκουμέντο αυτό αποτελεί μέχρι σήμερα την πληρέστερη πρωτογενή πηγή για την κατάρρευση της εκστρατείας του στη Βολιβία.