Σουέζ και Ορμούζ: Οταν η Ιστορία γίνεται οδηγός

Οι εξελίξεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ έχουν στρέψει ξανά το ενδιαφέρον σε ένα διαχρονικό ερώτημα: ποιος ελέγχει τις θαλάσσιες αρτηρίες από τις οποίες περνά το παγκόσμιο εμπόριο και η ενέργεια; Η απάντηση δεν είναι καινούργια. Η ιστορία της Διώρυγας του Σουέζ δείχνει ότι οι εμπορικοί δρόμοι υπήρξαν πάντοτε πεδίο αντιπαράθεσης των μεγάλων δυνάμεων.

Οπως αναλύει η ιταλική εφημερίδα Corriere della Sera, όσα συμβαίνουν σήμερα θυμίζουν έντονα μια κρίση που σημάδεψε τον 20ό αιώνα –η σχέση, εξάλλου, της Ιταλίας με το Σουέζ ξεκινά ήδη από τον 19ο αιώνα:

Ο στρατηγός Νίνο Μπίξιο, στενός συνεργάτης του Τζουζέπε Γκαριμπάλντι, απευθυνόταν με ενθουσιασμό στο πλήρωμα του εμπορικού πλοίου «Μανταλόνι», λίγο πριν από τη διέλευση από τη νεοσύστατη τότε διώρυγα προς τις θάλασσες των Ινδιών. Πίστευε ότι θα έγραφε ιστορία, καθώς επρόκειτο για ένα από τα πρώτα εξ ολοκλήρου ιταλικά πλοία που θα περνούσαν από το Σουέζ.

Η πραγματικότητα, ωστόσο, αποδείχθηκε λιγότερο ένδοξη. Ενας λανθασμένος χειρισμός είχε ως αποτέλεσμα το πλοίο να συγκρουστεί με δεξαμενή, διακόπτοντας προσωρινά τη ναυσιπλοΐα. Ο Μπίξιο κλήθηκε ενώπιον των αρχών της διώρυγας και βρέθηκε απέναντι στον Φερδινάνδο ντε Λεσέψ, τον άνθρωπο που είχε αναλάβει την ολοκλήρωση του μεγάλου έργου.

Η ειρωνεία ήταν εμφανής. Ο Ντε Λεσέψ, πέρα από πρωταγωνιστής στην κατασκευή της Διώρυγας του Σουέζ, είχε διαδραματίσει σημαντικό διπλωματικό ρόλο στις εξελίξεις που οδήγησαν στην πτώση της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, την οποία είχαν υπερασπιστεί ο Γκαριμπάλντι και ο Μπίξιο. Ο τελευταίος βρέθηκε έτσι να πληρώνει βαρύ πρόστιμο σε έναν παλιό πολιτικό αντίπαλο, την ίδια στιγμή που αυξάνονταν και τα τέλη διέλευσης από τη διώρυγα.

Το Σουέζ βρισκόταν τότε ουσιαστικά υπό γαλλικό έλεγχο, μέσω της εταιρείας που διαχειριζόταν τη διώρυγα σε συνεργασία με την Αίγυπτο. Αργότερα, η επιρροή πέρασε σταδιακά στη Μεγάλη Βρετανία, αρχικά μέσω οικονομικής συμμετοχής και στη συνέχεια με στρατιωτική παρουσία. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης κατοχύρωσε την ελεύθερη διέλευση των πλοίων, με το Λονδίνο να αναλαμβάνει τον ρόλο του εγγυητή της ασφάλειας του περάσματος.

Για σχεδόν έναν αιώνα η Διώρυγα του Σουέζ αποτέλεσε τον σημαντικότερο εμπορικό κόμβο ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία. Η ισορροπία αυτή ανατράπηκε το 1956, όταν ο πρόεδρος της Αιγύπτου Γκαμάλ Αμπντελ Νάσερ ανακοίνωσε την εθνικοποίηση της διώρυγας, προκαλώντας μία από τις σοβαρότερες διεθνείς κρίσεις της μεταπολεμικής εποχής.

Η απόφαση εξόργισε τη Γαλλία και τη Μεγάλη Βρετανία, οι οποίες θεωρούσαν το Σουέζ ζωτικό στρατηγικό και οικονομικό συμφέρον. Οπως υπενθυμίζει η Corriere della Sera, οι δύο ευρωπαϊκές δυνάμεις, μαζί με το Ισραήλ, κατέστρωσαν μυστικό σχέδιο στρατιωτικής επέμβασης με στόχο την ανακατάληψη του ελέγχου της διώρυγας και, ενδεχομένως, την ανατροπή του καθεστώτος του Καΐρου.

Παρά την ταχεία στρατιωτική επιτυχία των συμμαχικών δυνάμεων, η έκβαση δεν ήταν η αναμενόμενη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ενωση, αν και βρέθηκαν σε αντίπαλα στρατόπεδα στον Ψυχρό Πόλεμο, συμφώνησαν στην ανάγκη να τερματιστεί η επέμβαση, φοβούμενες ότι η κρίση θα μπορούσε να εξελιχθεί σε γενικευμένη σύγκρουση με ανυπολόγιστες συνέπειες.

Η πίεση της Ουάσιγκτον ανάγκασε τελικά το Λονδίνο και το Παρίσι να αποσύρουν τις δυνάμεις τους, σηματοδοτώντας την αρχή του τέλους της αποικιακής τους ισχύος στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα, έγινε σαφές ότι οι αμερικανικές στρατηγικές προτεραιότητες δεν ταυτίζονταν πάντα με εκείνες των ευρωπαίων συμμάχων τους.

Η κρίση του Σουέζ άφησε και ένα ακόμη σημαντικό πολιτικό αποτύπωμα. Ο Σαρλ ντε Γκωλ κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η Γαλλία όφειλε να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, χωρίς να εξαρτάται απόλυτα από τις αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών. Ηταν ένα μάθημα που επηρέασε καθοριστικά τη γαλλική εξωτερική πολιτική τα επόμενα χρόνια.

Σχεδόν επτά δεκαετίες αργότερα, οι αναλογίες με την κρίση στα Στενά του Ορμούζ είναι δύσκολο να αγνοηθούν. Και στις δύο περιπτώσεις, ο έλεγχος μιας κρίσιμης ενεργειακής οδού μετατρέπεται σε πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ περιφερειακών και παγκόσμιων δυνάμεων, ενώ οι οικονομικές επιπτώσεις ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια της περιοχής.

Η Ιστορία ασφαλώς δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Συχνά όμως ακολουθεί παρόμοια μοτίβα. Οπως επισημαίνει η Corriere della Sera, το Σουέζ υπενθυμίζει ότι οι στρατιωτικές νίκες δεν αρκούν όταν οι γεωπολιτικές ισορροπίες αλλάζουν, ενώ οι μεγάλοι εμπορικοί δρόμοι παραμένουν διαχρονικά το σημείο όπου συγκρούονται συμφέροντα, συμμαχίες και φιλοδοξίες. Το αν τα Στενά του Ορμούζ θα εξελιχθούν στο νέο Σουέζ θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις στρατιωτικές κινήσεις, αλλά κυρίως από τις αποφάσεις των μεγάλων δυνάμεων και την ικανότητά τους να αποτρέψουν μια ευρύτερη ανάφλεξη.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google