Ρόμπερτ Μπέαρ: «Η δημοκρατία στις ΗΠΑ βρίσκεται σε κίνδυνο»

Η προειδοποίηση περίπου 400 πρώην στελεχών των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών και ειδικών σε θέματα εθνικής ασφάλειας δεν είναι, σύμφωνα με τον Ρόμπερτ Μπέαρ, μια συνηθισμένη πολιτική παρέμβαση. Αντίθετα, θεωρεί ότι πρόκειται για μια εξαιρετικά σοβαρή κίνηση ανθρώπων που γνωρίζουν από πρώτο χέρι πώς λειτουργεί το αμερικανικό κράτος και οι υπηρεσίες ασφαλείας. Και όταν τόσοι πρώην αξιωματούχοι αποφασίζουν να μιλήσουν δημόσια, «το μήνυμα πρέπει να ληφθεί πολύ σοβαρά».

Ο πρώην πράκτορας της CIA, που έγινε γνωστός και ως η έμπνευση για τον χαρακτήρα που υποδύθηκε ο Τζορτζ Κλούνεϊ στην οσκαρική ταινία «Syriana», μίλησε στη δημοσιογράφο της Repubblica Άννα Λομπάρντι για το πολιτικό κλίμα στις Ηνωμένες Πολιτείες, τους κινδύνους για τη δημοκρατία και τον ρόλο των υπηρεσιών πληροφοριών υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.

Για τον Μπέαρ, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη συμπεριφορά του προέδρου. Πολύ μεγαλύτερη ανησυχία του προκαλεί η πιθανότητα να περιοριστεί η αναγκαία εσωτερική διαφωνία μέσα στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες, με αποτέλεσμα οι πληροφορίες που φτάνουν στην πολιτική ηγεσία να μην είναι πλέον αντικειμενικές.

Ο φόβος της χειραγώγησης των πληροφοριών

Ο πρώην αξιωματικός της CIA θεωρεί ότι η ανεξαρτησία των υπηρεσιών πληροφοριών αποτελεί κρίσιμο ανάχωμα απέναντι στην πολιτική αυθαιρεσία. Η δουλειά τους, εξηγεί, είναι να παρέχουν στους κυβερνώντες όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικές και τεκμηριωμένες εκτιμήσεις. Το αν η πολιτική ηγεσία θα ακολουθήσει αυτές τις εισηγήσεις είναι διαφορετικό ζήτημα.

Παραπέμπει μάλιστα σε δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα από την αμερικανική Ιστορία. Πριν από την εισβολή στο Ιράκ το 2003, υποστηρίζει, η CIA είχε σοβαρές αμφιβολίες για την ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής στο οπλοστάσιο του Σαντάμ Χουσεΐν. Αντίστοιχα, κατά την απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων στην Κούβα, οι αναλυτές της υπηρεσίας είχαν προειδοποιήσει ότι η επιχείρηση ήταν καταδικασμένη να αποτύχει, όμως ο Τζον Φ. Κένεντι επέλεξε να προχωρήσει.

Η διάκριση αυτή είναι, για τον Μπέαρ, θεμελιώδης: οι υπηρεσίες πρέπει να λένε στους πολιτικούς αυτό που πραγματικά εκτιμούν και οι πολιτικοί στη συνέχεια να αποφασίζουν.

Ο κίνδυνος, σύμφωνα με τον ίδιο, αρχίζει όταν η πολιτική εξουσία παρεμβαίνει στη διαδικασία παραγωγής των πληροφοριών.

«Αν στην κορυφή της υπηρεσίας τοποθετήσεις ανθρώπους που μπορούν να χειραγωγηθούν, τότε και οι αξιολογήσεις μπορούν να αλλοιωθούν», προειδοποιεί.

Και οι συνέπειες, όπως υποστηρίζει, μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται σε εξέλιξη ή απειλούν να κλιμακωθούν πολλές διεθνείς συγκρούσεις. Ο Μπέαρ φοβάται ότι η παραποίηση ή η πολιτικοποίηση των πληροφοριών θα μπορούσε να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις με απρόβλεπτες συνέπειες.

Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ο Τραμπ;

Ιδιαίτερη θέση στην ανάλυσή του καταλαμβάνουν οι επόμενες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Ο Μπέαρ αποφεύγει να υιοθετήσει τα πιο ακραία σενάρια που κυκλοφορούν στη δημόσια συζήτηση, όπως το ενδεχόμενο ο Τραμπ να επιχειρήσει να αναβάλει την εκλογική διαδικασία εξαιτίας μιας μεγάλης κρίσης.

Δεν θεωρεί, δηλαδή, πιθανό ένα τέτοιο σενάριο. Δεν αποκλείει όμως μια πολύ πιο γνώριμη μορφή πολιτικής σύγκρουσης: αμφισβητήσεις, καταγγελίες για παρατυπίες, δικαστικές προσφυγές και επανακαταμετρήσεις. «Περιμένω τεχνάσματα, αμφισβητήσεις και επανακαταμετρήσεις», λέει χαρακτηριστικά.

Η ανησυχία δεν αφορά μόνο το τι μπορεί να κάνει ο πρόεδρος, αλλά και το πόσο έτοιμη είναι η αμερικανική κοινωνία να αντιδράσει. Ο Μπέαρ θυμάται τις περιόδους του πολέμου του Βιετνάμ και του Γουότεργκεϊτ, όταν οι κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις απέναντι στον Λευκό Οίκο ήταν πολύ πιο έντονες.

Σήμερα, βλέπει μια κοινωνία περισσότερο «κουρασμένη» και πιο αργή να κινητοποιηθεί. Παράλληλα, όμως, διακρίνει ένα ενεργό κομμάτι της κοινωνίας των πολιτών που προετοιμάζεται για δύσκολες εξελίξεις και εξακολουθεί να πιστεύει ότι οι δημοκρατικοί θεσμοί μπορούν να αντέξουν. «Είναι μια ελπίδα περισσότερο παρά μια πρόβλεψη», παραδέχεται.

Ο «χριστιανικός εθνικισμός» στο επίκεντρο

Υπάρχει, ωστόσο, ένας ακόμη παράγοντας που προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία στον πρώην πράκτορα της CIA: η ενίσχυση του χριστιανικού εθνικισμού σε τμήματα του στρατού, του Κογκρέσου και άλλων αμερικανικών θεσμών.

Ο Μπέαρ περιγράφει το φαινόμενο ως μια μορφή θρησκευτικού συντηρητισμού που, κατά την άποψή του, μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο εκπαιδεύονται τα μελλοντικά στελέχη των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.

Θεωρεί ιδιαίτερα προβληματικό το ενδεχόμενο θρησκευτικές πεποιθήσεις να αποκτούν μεγαλύτερο βάρος στην επιλογή και την εξέλιξη ανθρώπων που ενδέχεται αργότερα να υπηρετήσουν σε κρίσιμες θέσεις του στρατού ή των υπηρεσιών πληροφοριών.

«Θέλουν να δημιουργήσουν μια τάξη ηγετών φανατικών. Και αυτό είναι επικίνδυνο και εξτρεμιστικό», υποστηρίζει.

Η θέση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη ανησυχία του για μια Αμερική όπου οι θεσμοί μπορεί να αρχίσουν να λειτουργούν περισσότερο με βάση την ιδεολογία και λιγότερο με βάση την ανεξαρτησία και την επαγγελματική τους αποστολή.

Μια δημοκρατία σε δοκιμασία

Η εικόνα που περιγράφει ο Μπέαρ είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, χωρίς ο ίδιος να υποστηρίζει ότι η δημοκρατία στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει ήδη καταρρεύσει. Αντίθετα, θεωρεί ότι το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι θεσμοί, η κοινωνία των πολιτών και οι ίδιοι οι πολίτες θα αποδειχθούν αρκετά ισχυροί ώστε να περιορίσουν τις πιέσεις.

Η Repubblica παρουσιάζει τις προειδοποιήσεις του σε μια περίοδο κατά την οποία η συζήτηση για τα όρια της προεδρικής εξουσίας, την ανεξαρτησία των ομοσπονδιακών υπηρεσιών και την πορεία της αμερικανικής δημοκρατίας βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο.

Ο Ρόμπερτ Μπέαρ, άνθρωπος που γνωρίζει από μέσα τον κόσμο των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, δεν εμφανίζεται βέβαιος για το πού μπορεί να οδηγήσει αυτή η πορεία. Διατηρεί όμως μια τελευταία, εύθραυστη αισιοδοξία: ότι οι δημοκρατικές αξίες της Αμερικής μπορεί τελικά να αποδειχθούν ισχυρότερες από τις πιέσεις που σήμερα δέχονται.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google