Ο ρόλος του δημοσίου υπαλλήλου στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Το ζήτημα αυτό αναδεικνύει, μεταξύ άλλων, ο Γενικός Γραμματέας Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Καθ. Δημοσθένης Αναγνωστόπουλος, με τον οποίο συζητήσαμε αναλυτικότερα για τον νέο αυτό ρόλο του δημόσιου υπαλλήλου και τις δυνατότητες που του δίνονται.

Μια μετάβαση που, από τα εργαλεία στις δεξιότητες και από τις τυποποιημένες διαδικασίες στη λήψη αποφάσεων, διαμορφώνει σταδιακά μια νέα σχέση εμπιστοσύνης κράτους και πολίτη.

Δεν είναι η πρώτη φορά που το κράτος εξελίσσεται. Είναι, όμως, ίσως η πρώτη φορά που καλείται να αλλάξει νοοτροπία. Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης στο ελληνικό Δημόσιο αποτελεί το επόμενο στάδιο του ψηφιακού μετασχηματισμού που ξεκίνησε συστηματικά και με απτά αποτελέσματα το 2019.

Μέχρι τώρα ο στόχος ήταν πιο γρήγορες διαδικασίες και καλύτερα πληροφοριακά συστήματα. Τώρα βρισκόμαστε μπροστά σε μια βαθύτερη μετατόπιση που σχετίζεται με τον επαναπροσδιορισμό του ίδιου του ρόλου του δημόσιου υπαλλήλου. Η συζήτηση αυτή, βέβαια, δεν ξεκινά από το μηδέν.

Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει σημαντικά άλματα στον μετασχηματισμό της δημόσιας διοίκησης. Μια πορεία που επιταχύνθηκε την περίοδο της πανδημίας και άλλαξε αισθητά την καθημερινή σχέση πολίτη και κράτους. Από τις πρώτες ψηφιακές υπηρεσίες και τις ασφαλείς, ενιαίες υποδομές, η χώρα περνά πλέον σε πιο προηγμένες εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης.

Σε αυτές περιλαμβάνονται πρωτοβουλίες που αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με τη Microsoft -όπως το mAIgov και το mAIGreece, εφαρμογές στο Κτηματολόγιο και στον έλεγχο των ανασφάλιστων οχημάτων, το AI Tutor, ένας ψηφιακός βοηθός στο Ψηφιακό Φροντιστήριο για κάθε μαθητή, καθώς και τα πρώτα έργα στο χώρο της υγείας.

Η χώρα έχει κερδίσει ήδη τη θέση της μεταξύ των πρωτοπόρων που επιχειρούν να περάσουν στην επόμενη φάση. Αυτή η επόμενη φάση όμως δεν είναι και δεν θα μπορούσε να είναι μόνο τεχνολογική.

Από την ψηφιοποίηση στον άνθρωπο

Για να έχει πραγματικό αντίκτυπο, η τεχνολογική πρόοδος πρέπει να συνοδεύεται από μια εσωτερική μεταμόρφωση. Και εκεί έγκειται και η δυσκολία της. Στις δεξιότητες, στις καθημερινές πρακτικές, αλλά κυρίως στη νοοτροπία. Για δεκαετίες, η εργασία στο Δημόσιο και οι συναλλαγές του πολίτη μαζί του ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες με την ανταλλαγή και διαχείριση εγγράφων και την επανάληψη διαδικασιών. Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος αυτής της δουλειάς μπορεί να υποστηριχθεί, ή και να επιταχυνθεί δραστικά, από εργαλεία Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η ανάγνωση και κατανόηση μιας εγκυκλίου σε λίγα λεπτά. Η σύνταξη ενός εγγράφου που ξεκινά από ένα πρώτο, δομημένο draft. Η σύγκριση νομοθετικών αλλαγών χωρίς την ανάγκη χειροκίνητης επεξεργασίας. Ο έλεγχος δεκάδων δικαιολογητικών, βεβαιώσεων, εγγράφων για μια και μόνο υπόθεση.

Μικρές, καθημερινές αλλαγές αλλά με πραγματικό αντίκτυπο στην εξοικονόμηση χρόνου και πόρων στο δημόσιο. Η μετάβαση αυτή δεν είναι ούτε γραμμική ούτε αυτονόητη. Απαιτεί συνεχή εκπαίδευση, εξοικείωση και, κυρίως, αποδοχή και εμπιστοσύνη στα νέα εργαλεία προκειμένου να γίνει μέρος της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης. Χωρίς αυτά, η τεχνολογία παραμένει περιθωριακή.

Και σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος του δημόσιου υπαλλήλου αλλάζει ουσιαστικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο ίδιος αντικαθίσταται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, όπως ανησυχούν πολλοί. Στην πραγματικότητα, ο ρόλος του εξελίσσεται και στις περισσότερες περιπτώσεις αναβαθμίζεται, αφήνοντας πίσω τυποποιημένες και μονότονες εργασίες.

Οι νέες τεχνολογίες μετατοπίζουν το επίκεντρο της εργασίας του υπαλλήλου από την απλή διεκπεραίωση διαδικασιών στην κατανόηση, την κρίση και την αξιοποίηση δεδομένων και εισηγήσεων, ώστε να μπορεί να λαμβάνει καλύτερα τεκμηριωμένες αποφάσεις. Μετατόπιση συνεπώς από την εκτέλεση στην απόφαση, από την επανάληψη στη σύνθεση, από τη διεκπεραίωση στην παραγωγικότητα. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό στοίχημα για το σύνολο της Δημόσιας Διοίκησης.

Για να συντελεστεί η μετάβαση αυτή σε μεγάλη κλίμακα, απαιτείται κάτι περισσότερο από αποσπασματικές πρωτοβουλίες. Απαιτείται ένα συνεκτικό πλαίσιο. Η προσέγγιση που έχει διαμορφωθεί τα τελευταία χρόνια βασίζεται στην απλή αλλά φιλόδοξη ιδέα ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη πρέπει να γίνει εργαλείο για όλους, όχι μόνο για λίγους. Αυτό μεταφράζεται σε μια στρατηγική που συνδυάζει την πρόσβαση σε εργαλεία διαθέσιμα σε μεγάλο αριθμό δημόσιων λειτουργών, με στοχευμένες εφαρμογές ανά φορέα, προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε οργανισμού.

Η χρήση των νέων εργαλείων δεν αφορά μόνο στους ανθρώπους της πληροφορικής ή εξειδικευμένους τεχνικούς. Με το απαραίτητο upskilling και reskilling, όλοι έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν σε βάθος τις νέες τεχνολογίες, να τις αξιολογήσουν και να τις ενσωματώσουν στην εργασία τους.

Με προϋποθέσεις, όπως η ασφάλεια, η εμπιστοσύνη και η μετρήσιμη προστιθέμενη αξία στο καθημερινό έργο. Και με αποτελέσματα που ήδη αρχίζουν να αποτυπώνονται στη σταδιακή αλλαγή του τρόπου εργασίας σε όλο το Δημόσιο. Η μετάβαση αυτή απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας, ευκαιρίες εκπαίδευσης, συνεχή προσαρμογή και χρόνο για να αποκτήσει πραγματικό βάθος.

Ηγεσία που συνδέει το «έξω» με το «μέσα»

Σε μια τέτοια μετάβαση, η τεχνολογία είναι το εργαλείο, αλλά η ηγεσία είναι ο επιταχυντής. Ο ρόλος του Γενικού Γραμματέα Πληροφοριακών Συστημάτων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημοσθένη Αναγνωστόπουλου, υπήρξε σε αυτό το σημείο καθοριστικός γιατί αναγνώρισε ότι το πραγματικό διακύβευμα στην ένταξη της ΑΙ στην καθημερινότητα του πολίτη ξεκινάει από την εσωτερική λειτουργία του κράτους για να καταλήξει στις εφαρμογές προς τον πολίτη.

Στον τρόπο που οι άνθρωποι της Δημόσιας Διοίκησης δουλεύουν, συνεργάζονται, αποφασίζουν. Η μετάβαση αυτή δεν προκύπτει τυχαία. Απαιτεί στρατηγική με συγκεκριμένα βήματα, όπως την ασφαλή εισαγωγή νέων εργαλείων στην καθημερινή εργασία των δημοσίων υπαλλήλων, την εκπαίδευση των στελεχών που τα χρησιμοποιούν και τη συστηματική παρακολούθηση της υιοθέτησής τους. Με βάση πραγματικά δεδομένα χρήσης, η επιλογή των εργαλείων προσαρμόστηκε ώστε αυτά να ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες κάθε δημόσιου υπαλλήλου, εκεί δηλαδή όπου η τεχνολογία αρχίζει να έχει ουσιαστικό θετικό αντίκτυπο.

Και εκεί ακριβώς κρίνεται κάθε μεταρρύθμιση. Και όπως σε κάθε μεταρρύθμιση, η πραγματική αλλαγή δεν έρχεται ταυτόχρονα για όλους. Εξελίσσεται σταδιακά, με διαφορετικούς ρυθμούς σε κάθε οργανισμό.

Η επόμενη ημέρα

Η πορεία αυτή βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν την περαιτέρω εξειδίκευση των εργαλείων, την ανάπτυξη ψηφιακών βοηθών προσαρμοσμένων σε συγκεκριμένες ανάγκες και, κυρίως, τη συστηματική αξιολόγηση της αξίας που παράγεται. Αλλά το πραγματικό μέτρο επιτυχίας ξεφεύγει από το τεχνολογικό και γίνεται ανθρώπινο. Θα φανεί στο κατά πόσο ο δημόσιος υπάλληλος αισθάνεται ότι μπορεί να κάνει τη δουλειά του καλύτερα.

Στο αν έχει περισσότερο χρόνο για ουσιαστικές διαδικασίες που προκαλούν μεγαλύτερο ενδιαφέρον και αφοσίωση στην εργασία του. Και έπειτα, στο αν τελικά το κράτος γίνεται πιο αποτελεσματικό στην πράξη.

Γιατί, τελικά, το ζητούμενο είναι ένα Δημόσιο με ψηφιακές δυνατότητες, που εξυπηρετεί καλύτερα και ταχύτερα τους πολίτες και τις επιχειρήσεις, αλλά ταυτόχρονα δίνει στους ανθρώπους του το έναυσμα και τη δυνατότητα να κάνουν καλύτερα τη δουλειά τους, και αυτό είναι που έχει πραγματικά σημασία.