Ο θάνατος του μεγαλύτερου παγόβουνου στον πλανήτη

Το A23a, το μεγαλύτερο παγόβουνο στον κόσμο έφτασε τελικά στο τέλος της ζωής του, σε ηλικία περίπου σαράντα ετών. Σταδιακά διαλύθηκε μέσα στα νερά του Νότιου Ωκεανού, ολοκληρώνοντας μια πορεία που θύμιζε περισσότερο ιστορία εξερεύνησης παρά φυσικό φαινόμενο. Στο τέλος του, δεν απέμεινε τίποτα πέρα από νερό που επέστρεψε στον κύκλο της θάλασσας, καθώς το γλυκό νερό του πάγου αναμείχθηκε με το αλμυρό περιβάλλον, και τα δύο απορρόφησαν το ένα το άλλο. Ορισμένοι παρατηρητές, γράφει ο Economist, υποστήριξαν ότι το νερό γύρω του απέκτησε μια πιο γαλάζια απόχρωση, σαν να αντανακλούσε την ίδια του την εξαφάνιση.

Στους τελευταίους μήνες της ύπαρξής του, το A23a έφερε παράλληλες γαλάζιες γραμμές νερού στην πληγωμένη επιφάνειά του. Κάθε γραμμή αντιστοιχούσε σε μια ρωγμή που σύντομα θα άνοιγε ακόμη περισσότερο. Μετακινείτο αργά, περίπου τριάντα χιλιόμετρα την ημέρα, σαν να αιμορραγούσε μέσα στη δική του διάλυση. Υπήρξε, για ένα διάστημα, το μεγαλύτερο παγόβουνο στον κόσμο, καλύπτοντας έκταση 3.500 έως 3.900 τετραγωνικών χιλιομέτρων, δηλαδή μεγαλύτερη από δύο Λονδίνα, το Ρόουντ Αϊλαντ ή την Αγία Πετρούπολη, ανάλογα με το πώς το βλέπει κανείς. Το βάρος του, σύμφωνα με τον Εconomist υπολογίστηκε περίπου σε ένα τρισεκατομμύριο τόνους. Σαράντα μέτρα πάγου υψώνονταν πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και περίπου τετρακόσια βυθίζονταν από κάτω – η «καρίνα» του συχνά έγδερνε τον βυθό. Δεν επρόκειτο για ένα οξυκόρυφο, τρομακτικό σώμα πάγου, αλλά για ένα τεράστιο επίπεδο «τραπέζι» χιονιού που κάλυπτε τον ορίζοντα. Η μεγαλοπρέπειά του, σημειώνει ποιητικά ο Εconomist, ήταν οριζόντια, όχι κάθετη.

Ηταν επίσης το παλαιότερο και πιο «ταξιδεμένο» παγόβουνο της εποχής του. Γεννήθηκε το 1986, όταν αποκολλήθηκε από την Παγοκρηπίδα Φίλχνερ, μαζί με τα «αδέρφια» του, το Α22 και το Α24. Και τα τρία αρχικά βυθίστηκαν στη Θάλασσα Γουέντελ.

Το A23a έμεινε σχεδόν ακίνητο για πάνω από τριάντα χρόνια, γράφει ο Εconomist, εγκλωβισμένο σε ρηχά και παγωμένα νερά. Τα αδέλφια του όμως παρασύρθηκαν προς τα βόρεια και διαλύθηκαν στον θερμότερο Νότιο Ατλαντικό. Μόνο όταν το A23a άρχισε να «λυγίζει» και να λιώνει ελαφρώς, απελευθερώθηκε από τον βυθό και ξεκίνησε το μεγάλο του ταξίδι.

Από το 2020 και μετά κινήθηκε προς τα βορειοανατολικά, με στόχο την περιοχή της Νότιας Γεωργίας, μια γνωστή «παγίδα θανάτου» για παγόβουνα. Η φυσική του πορεία, η λεγόμενη «Λεωφόρος των Πάγων», που είχε χρησιμοποιήσει το 1916 και ο Ερνεστ Σάκλετον για να διαφύγει από την Ανταρκτική, το ωθούσε προς τα εκεί.

Τελικά μπήκε στο Ανταρκτικό Κυκλικό Ρεύμα, όπου παγιδεύτηκε σε έναν υδροδυναμικό στρόβιλο γνωστό ως στήλη Τέιλορ. Επί οκτώ μήνες περιστρεφόταν αργά, σαν να γυρίζει μέσα σε μια αόρατη δίνη, χάνοντας καθημερινά κάποια κομμάτια του. Οταν τελικά απελευθερώθηκε, έφερε βαθιές ρωγμές, καμάρες και σπηλιές πάγου ικανές να «καταπιούν» ολόκληρα πλοία.

Το παγόβουνο είχε ήδη γίνει αντικείμενο διεθνούς παρακολούθησης. Κατά σύμπτωση, σημειώνει ο Εconomist, είχε παρασύρει μαζί του τον σοβιετικό ερευνητικό σταθμό «Ντρουζνάγια 1», που εγκαταλείφθηκε και θάφτηκε στον πάγο. Αργότερα, επιστημονικά σκάφη όπως το RRS Sir David Attenborough συνέλεξαν από αυτό δείγματα νερού, ενώ δορυφόροι όπως ο Sentinel-3 της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus κατέγραφαν καθημερινά την πορεία του, σαν να επρόκειτο για ασθενή υπό παρακολούθηση. Η NASA παρακολουθούσε τη σταδιακή του διάσπαση, που το είχε ήδη μειώσει στο μισό του αρχικού του μεγέθους.

Η εξαφάνισή του προκάλεσε αντιφατικές εκτιμήσεις, γράφει ο Εconomist. Από τη μία πλευρά, η αποσύνθεση μεγάλων παγόβουνων κοντά στη Νότια Γεωργία μπορεί να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα και να διαταράξει οικοσυστήματα όπως αυτά των πιγκουίνων. Η εισροή γλυκού νερού στη θάλασσα μειώνει οργανισμούς όπως το κριλ και το πλαγκτόν, ενώ η πρόσκρουση τεράστιων μαζών πάγου στις ακτές μπορεί να καταστρέψει θαλάσσια είδη. Από την άλλη, τέτοια γεγονότα είναι μέρος του φυσικού κύκλου ζωής του πολικού περιβάλλοντος και συχνά οδηγούν σε αναζωογόνηση της θαλάσσιας ζωής, καθώς ο πάγος απελευθερώνει θρεπτικά συστατικά που προκαλούν άνθιση φυτοπλαγκτού, ενισχύοντας την τροφική αλυσίδα.

Η μοίρα του A23a έγινε σύμβολο των αντιφάσεων της κλιματικής αλλαγής, καταλήγει ο Εconomist. Η εξαφάνισή του δεν θεωρήθηκε απλώς ένα φυσικό γεγονός, αλλά ένδειξη της ταχύτητας με την οποία μεταβάλλονται οι πολικές περιοχές. Το παγόβουνο, που κάποτε έμοιαζε σχεδόν αθάνατο, τελικά υπέκυψε στη φυσική πορεία του νερού. Και όπως συμβαίνει πάντα στον κύκλο της φύσης, ο πάγος επέστρεψε στη θάλασσα, κλείνοντας έναν κύκλο όπου το νερό δεν χάνεται ποτέ· απλώς αλλάζει μορφή.

. . .