Μίλτος Νίκας: Ασφυκτιά η ζωή μας από τις λέξεις που δεν ειπώθηκαν

Μια κωμωδία για όσα φοβόμαστε να πούμε

Μια μυστηριώδης γυναίκα εμφανίζεται ξαφνικά στο γραφείο ενός υψηλόβαθμου υπαλλήλου υπουργείου και μια φαινομενικά συνηθισμένη ημέρα μετατρέπεται σε ένα παιχνίδι παραπλάνησης, φόβου και ανατροπών. Αυτή είναι η αφετηρία του «Μιλήστε Ελεύθερα», της παράστασης που βασίζεται στο έργο «Η κυρία και ο υπάλληλος» του Νικολάι Άλντο και παρουσιάζεται, σε σκηνοθεσία Μίλτου Νίκα, στη Σκηνή Ωμέγα του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά μόνο για 3 παραστάσεις, από τις 4 έως τις 6 Σεπτεμβρίου. Η καυστική ειρωνεία του συγγραφέα γίνεται το όχημα για μια ιστορία που αγγίζει την εξουσία, τη συνείδηση και την ανάγκη να πάρουμε θέση απέναντι σε όσα συμβαίνουν γύρω μας.

Για τον Μίλτο Νίκα, η παράσταση αποτελεί ταυτόχρονα μια αφορμή να μιλήσει για ζητήματα που τον απασχολούν προσωπικά: την ελευθερία του λόγου, τον φόβο που οδηγεί στην αυτολογοκρισία, αλλά και τον ρόλο που μπορεί να έχει σήμερα το θέατρο.

Τι είναι το «Μιλήστε Ελεύθερα» και τι ήταν αυτό που σας έκανε να επιλέξετε το έργο του Νικολάι Άλντο και να το ανεβάσετε αυτή τη στιγμή;

Η υπόθεση του έργου είναι πάρα πολύ ωραία. Ένας υψηλόβαθμος υπάλληλος υπουργείου μπαίνει στο χώρο εργασίας του και βλέπει μια μυστηριώδη γυναίκα να κάθεται στο γραφείο του. Από εκεί ξεκινάει μια τρελή ιστορία παραπλάνησης σχετικά με τον πραγματικό λόγο που αυτή η γυναίκα βρίσκεται εκεί. Είναι μια αιχμηρή πολιτική και κοινωνική σάτιρα που προσφέρει γέλιο, κάτι που λείπει τόσο στις μέρες μας, αλλά και θέτει ερωτήματα για τις επιλογές και τον τρόπο ζωής μας. Το έργο πέρα από τις κωμικές δυνατότητες του έχει και ένα μυστήριο που σε κρατάει σε εγρήγορση και σε ξεγελά συνεχώς. Τα θέματα που θέτει είναι εξαιρετικά επίκαιρα και με απασχολούν και εμένα, γιατί τελικά μόνο έτσι αξίζει να κάνεις θέατρο, για να μιλήσεις και να ιχνηλατήσεις θέματα που σε αφορούν προσωπικά.

Το έργο ανοίγει ζητήματα που αφορούν την εξουσία, τον φόβο, τη συνείδηση και την προσωπική ευθύνη. Ποια από αυτά τα θέματα βρέθηκαν περισσότερο στο επίκεντρο της δικής σας ανάγνωσης;

Κάθε φορά το ζητούμενο είναι η όσο το δυνατόν βαθύτερη κατανόηση του κειμένου και των μηχανισμών του και στην συνέχεια η αναζήτηση του τρόπου που θα μεταφερθεί το κείμενο στη σκηνή. Υπό αυτή την έννοια κάθε λέξη, κάθε στιγμή και κάθε θέμα που θίγεται πρέπει να φωτιστεί και να πάρει τη θέση του μέσα στη διαδρομή του έργου και των προσώπων του. Έτσι προσπαθήσαμε με τους εξαιρετικούς ηθοποιούς μας να δώσουμε χώρο σε όλα τα σημαντικά θέματα του έργου και να αναδείξουμε όχι μόνο την κωμική πλευρά αλλά και την πολυπλοκότητα της ιστορίας και των χαρακτήρων της.

Έχει πια μέχρι και ποινικοποιηθεί το δικαίωμα μας να μιλάμε για τα φρικτά εγκλήματα που γίνονται στον κόσμο μας. Αφήσαμε τόσο πολύ το φόβο να μπει στις ζωές μας ώστε φτάσαμε σε μιαν ιδιότυπη αυτολογοκρισία.

Η παράσταση κινείται ανάμεσα στην κωμωδία και τη σάτιρα, την ειρωνεία και μια υποβόσκουσα αίσθηση απειλής. Πώς δουλέψατε σκηνοθετικά αυτή την ισορροπία και πόσο σημαντικός είναι ο ρυθμός για να λειτουργήσει το έργο;

Πάντα προσπαθώ να υπηρετήσω το κείμενο και το πνεύμα του συγγραφέα. Και μετά έρχεται η φαντασία να δημιουργήσει στη σκηνή τις συνθήκες που θα επιτρέψουν στο έργο να αναπνεύσει. Ειδικά αυτό το έργο ήταν μια εξαιρετική πρόκληση γιατί διαρκώς αλλάζουν οι ατμόσφαιρες και το θέμα των σκηνών. Πάντα η απορία είναι η αρχική μου θέση. Πώς μπορούμε να πούμε την ιστορία με τον πιο λειτουργικό τρόπο που θα δημιουργήσει στην συγκεκριμένη περίπτωση την κωμωδία, χωρίς όμως να προδώσουμε τα βαθύτερα νοήματα του έργου. Σε αυτήν την δημιουργική διαδικασία η αναζήτηση και η εύρεση του σωστού ρυθμού για την κάθε στιγμή του έργου είναι καθοριστικής σημασίας, ειδικά όταν μιλάμε για κωμωδία όπου ο ρυθμός είναι το σημαντικότερο συστατικό.

Ο τίτλος «Μιλήστε Ελεύθερα» μπορεί να διαβαστεί ως προτροπή, αλλά και ως ειρωνικό σχόλιο. Τι σημαίνει για εσάς ο τίτλος της παράστασης;

Ελάχιστοι άνθρωποι μιλούν ελεύθερα στις μέρες μας. Και αυτό συμβαίνει σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας. Στα προσωπικά μας από το φόβο μην φανούμε ευάλωτοι ή από το φόβο της απόρριψης. Στα κοινωνικά και πολιτικά θέματα από το φόβο για τυχόν επιβλαβείς και ζημιογόνες συνέπειες των λεγόμενών μας. Έχει πια μέχρι και ποινικοποιηθεί το δικαίωμα μας να μιλάμε για τα φρικτά εγκλήματα που γίνονται στον κόσμο μας. Αφήσαμε τόσο πολύ το φόβο να μπει στις ζωές μας ώστε φτάσαμε σε μιαν ιδιότυπη αυτολογοκρισία. Επιβάλλαμε οι ίδιοι στον εαυτόν μας τη σιωπή. Μια σιωπή που τελικά αρρωσταίνει και εμάς και την κοινωνία μας. Ασφυκτιά η ζωή μας και πνίγεται από τις λέξεις που δεν ειπώθηκαν. Πόσο ακόμα θα κρατήσει αυτό; Σύντομα νοιώθω ότι θα πρέπει ως άτομα και ως κοινωνία να μιλήσουμε ελεύθερα.

Αν οι μισοί Έλληνες έκαναν έστω και μια φορά το χρόνο το δώρο στον εαυτό τους και πήγαιναν στο θέατρο, αυτό θα οδηγούσε κάθε πόλη της Ελλάδας σε ριζική πολιτιστική αναβάθμιση

Με ποια σκέψη θα θέλατε να φύγει ο θεατής μετά το τέλος της παράστασης;

Ο κάθε θεατής φεύγει από μια παράσταση με ένα δώρο. Αυτό το δώρο το έκανε ο ίδιος στον εαυτό του από τη στιγμή που μπήκε στο θέατρο. Είναι τόσο σημαντικό να κάνουμε στον εαυτό μας συχνά αυτό το δώρο γιατί η ζωή μας πιέζεται από την καθημερινότητα. Η επαφή με όποιο είδος τέχνης κάνει την ζωή μας πιο όμορφη. Τώρα σχετικά με την παράσταση μας δεν γνωρίζω τι θα πάρει ο θεατής φεύγοντας από αυτήν, αυτό είναι προσωπικό του θέμα. Θα με ευχαριστούσε η ιδέα ότι θα έχει γελάσει και ίσως θα έχει αναρωτηθεί έστω και λίγο για την ζωή του.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑΔημοτικό Θέατρο Πειραιά: Όλα όσα θα δούμε τον Σεπτέμβριο στις τρεις σκηνές του12.09.2018

Από την Πάτρα στην Αθήνα: θέατρο έξω από το κέντρο
Η θεατρική σας διαδρομή είναι στενά συνδεδεμένη με την Πάτρα, ενώ παραστάσεις σας που γεννήθηκαν εκεί έχουν παρουσιαστεί και στην Αθήνα. Πώς βιώνετε αυτή τη διαδρομή από την περιφέρεια προς το αθηναϊκό θεατρικό τοπίο; Τι ιδιαίτερο έχει για εσάς το κοινό της Πάτρας και ποιες είναι σήμερα οι δυνατότητες, αλλά και οι δυσκολίες, για έναν δημιουργό που επιλέγει να κάνει θέατρο εκτός Αθήνας;

Η Πάτρα μου δίνει τη δυνατότητα μιας δημιουργικής διαδρομής με έργα που επιλέγω και επιθυμώ να κάνω και την ευχαριστώ για αυτό. Όπως ευχαριστώ και το κοινό της που με εμπιστεύεται και έρχεται στις παραστάσεις που συμμετέχω. Είναι η δεύτερη φορά που παράσταση που σκηνοθετώ έρχεται στην Αθήνα και μου αρέσει που δικοί μου άνθρωποι αλλά και άνθρωποι που δεν γνωρίζω θα δούνε δείγμα της δουλειάς μου. Το κοινό που βλέπει θέατρο στην Αθήνα είναι πιο εκπαιδευμένο και αυτό είναι λογικό αν σκεφτείς το πλήθος των παραστάσεων που έχει τη δυνατότητα να παρακολουθήσει. Στη βάση του όμως το κοινό σε όποια πόλη και αν βρίσκεται απαιτεί, και πολύ καλά κάνει, να δει κάτι και να νοιώσει ότι δεν τον κοροϊδεύεις και σέβεσαι τα χρήματα και κυρίως τον χρόνο που σου δίνει. Το θέμα με το κοινό δεν είναι ποιοτικό αλλά ποσοτικό, πόσοι άνθρωποι σε αναλογία πληθυσμού βλέπουν θέατρο.

Στην επαρχία οι θεατρικές σκηνές ή δεν υπάρχουν ή είναι λίγες και η θεατρική παραγωγή ισχνή, πρόβλημα που αντιμετωπίζει όχι μόνο η Πάτρα αλλά και όλη η επαρχία. Αν οι μισοί Έλληνες έκαναν έστω και μια φορά το χρόνο το δώρο στον εαυτό τους και πήγαιναν στο θέατρο αυτό θα δημιουργούσε αυτόματα πολλαπλάσιες θεατρικές σκηνές και θα οδηγούσε σε ριζική αναβάθμιση την κάθε πόλη της Ελλάδας, δημιουργώντας νέους πυρήνες πολιτισμού αλλά και χώρους διασκέδασης που θα τους πλαισίωναν. Για να γίνει αυτό πέρα από την πολιτική βούληση χρειάζεται και η απόφαση του κάθε πολίτη να συμμετέχει σε αυτή την προσπάθεια να γίνουν μέσω του πολιτισμού οι πόλεις και οι ζωές μας καλύτερες. Εύχομαι να προλάβω να το ζήσω.

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ