Μάργκαρετ Χάμιλτον: Πέθανε η γυναίκα πίσω από το λογισμικό που πήγε τον άνθρωπο στη Σελήνη

Πέθανε στις 30 Σεπτεμβρίου σε ηλικία 90 ετών η Μάργκαρετ Χάμιλτον, η πρωτοπόρος της πληροφορικής που ηγήθηκε της ανάπτυξης του λογισμικού για το πρόγραμμα Apollo και συνέβαλε καθοριστικά στην πρώτη προσεδάφιση ανθρώπου στη Σελήνη. Το Massachusetts Institute of Technology, όπου εργάστηκε για περισσότερες από δύο δεκαετίες, ανακοίνωσε τον θάνατό της.

Η Χάμιλτον ανήκε στη γενιά των επιστημόνων που εργάστηκαν στην πληροφορική όταν ο όρος «software engineer» δεν είχε ακόμη καθιερωθεί. Ήταν από τους ανθρώπους που συνέβαλαν στο να αποκτήσει το λογισμικό τη δική του θέση ως ξεχωριστός κλάδος της μηχανικής και η πορεία της συνδέθηκε άμεσα με ένα από τα μεγαλύτερα τεχνολογικά εγχειρήματα του 20ού αιώνα.

Γεννημένη το 1936 στην Ιντιάνα, σπούδασε μαθηματικά και το 1959 μετακόμισε στη Βοστώνη. Στο MIT εργάστηκε αρχικά στο τμήμα μετεωρολογίας, όπου άρχισε να ασχολείται με τον προγραμματισμό υπό την καθοδήγηση του μετεωρολόγου Έντουαρντ Λόρεντς. Στη συνέχεια εργάστηκε στο Lincoln Laboratory του MIT στο πρόγραμμα SAGE, ένα από τα πρώτα συστήματα αεράμυνας των ΗΠΑ, γράφοντας λογισμικό για τον εντοπισμό πιθανών εχθρικών αεροσκαφών.

Το 1965 πληροφορήθηκε ότι το Instrumentation Laboratory του MIT αναζητούσε προγραμματιστές για την ανάπτυξη του λογισμικού που θα χρησιμοποιούσε το πρόγραμμα Apollo. Η πρόκληση την κέρδισε αμέσως. Προσλήφθηκε ως η πρώτη προγραμματίστρια του προγράμματος Apollo στο MIT και η πρώτη γυναίκα προγραμματίστρια της συγκεκριμένης ομάδας.

Αρχικά εργάστηκε στις μη επανδρωμένες αποστολές και στη συνέχεια ανέλαβε ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη του λογισμικού πτήσης για τις επανδρωμένες αποστολές. Μέχρι το 1968 η Χάμιλτον είχε την ευθύνη της ομάδας για το Command and Service Module, ενώ συνολικά περισσότεροι από 400 άνθρωποι εργάζονταν στην ανάπτυξη του λογισμικού του Apollo.

Ο κώδικας που κράτησε ζωντανή την αποστολή Apollo 11

Η πιο διάσημη στιγμή της καριέρας της ήρθε στις 20 Ιουλίου 1969. Λίγα λεπτά πριν από την προσεδάφιση του Apollo 11 στη Σελήνη, ο υπολογιστής του σεληνακάτου Eagle εμφάνισε τον περίφημο κωδικό σφάλματος 1202.

Ο υπολογιστής είχε υπερφορτωθεί εξαιτίας ενός προβλήματος σε διακόπτη του hardware και υπήρχε ο κίνδυνος να μην μπορέσει να διαχειριστεί τις κρίσιμες λειτουργίες της προσεδάφισης. Η αποστολή, όμως, δεν διακόπηκε.

Ο λόγος ήταν ο τρόπος με τον οποίο είχε σχεδιαστεί το λογισμικό της ομάδας της Χάμιλτον. Το σύστημα μπορούσε να αναγνωρίζει την υπερφόρτωση, να απορρίπτει εργασίες χαμηλότερης προτεραιότητας και να διατηρεί ενεργές τις λειτουργίες που ήταν απαραίτητες για την αποστολή. Έτσι, παρά τον συναγερμό, ο υπολογιστής συνέχισε να λειτουργεί και το Eagle κατάφερε να προσεδαφιστεί.

Η ίδια η Χάμιλτον είχε εξηγήσει ότι το λογισμικό όχι μόνο εντόπιζε το πρόβλημα αλλά μπορούσε να ανακάμψει από αυτό, επανεκκινώντας και αποκαθιστώντας τις λειτουργίες υψηλότερης προτεραιότητας.

Χρόνια αργότερα, ο Μπαράκ Ομπάμα αναφέρθηκε ακριβώς σε εκείνο το περιστατικό όταν της απένειμε το 2016 το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας, την υψηλότερη πολιτική διάκριση των Ηνωμένων Πολιτειών. Η βράβευση αναγνώρισε τον ρόλο της στη δημιουργία νέων πρακτικών software engineering και στην ανάπτυξη του λογισμικού που βοήθησε τις ΗΠΑ να στείλουν ανθρώπους στη Σελήνη.

Η γυναίκα πίσω από τον όρο «software engineering»

Η συμβολή της Χάμιλτον, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στο Apollo 11. Κατά τη διάρκεια της καριέρας της επέμενε στην ανάγκη το λογισμικό να αντιμετωπίζεται ως ένας αυτόνομος και σοβαρός κλάδος μηχανικής.

Η ίδια χρησιμοποίησε τον όρο «software engineering» σε μια εποχή που η ιδέα προκαλούσε ακόμη και χλευασμό. Στόχος της ήταν να αντιμετωπίζεται το λογισμικό με την ίδια αυστηρότητα και τον ίδιο σεβασμό που υπήρχε για το hardware και τις άλλες μορφές μηχανικής. Η προσέγγισή της βασιζόταν ιδιαίτερα στην πρόληψη των σφαλμάτων και στην ανάπτυξη συστημάτων που μπορούσαν να διαχειρίζονται απρόβλεπτες καταστάσεις.

Η φιλοσοφία αυτή είχε ήδη δοκιμαστεί πριν από το Apollo 11. Όταν η μικρή κόρη της, Λόρεν, είχε προκαλέσει κατά λάθος την κατάρρευση ενός προγράμματος προσομοίωσης, η Χάμιλτον είχε προτείνει αλλαγές ώστε να αποτραπεί ένα αντίστοιχο σφάλμα σε πραγματική πτήση. Η πρότασή της αρχικά απορρίφθηκε, με το σκεπτικό ότι οι έμπειροι αστροναύτες δεν θα έκαναν το ίδιο λάθος. Το ίδιο λάθος συνέβη τελικά στην αποστολή Apollo 8 και οι αλλαγές της ενσωματώθηκαν στη συνέχεια στο πρόγραμμα.

Αργότερα ίδρυσε δύο εταιρείες λογισμικού, την Higher Order Software το 1976 και την Hamilton Technologies μία δεκαετία αργότερα, συνεχίζοντας να αναπτύσσει μεθόδους που έδιναν έμφαση στην αξιοπιστία, την πρόληψη σφαλμάτων και τη διαχείριση απρόβλεπτων καταστάσεων.

Η διάσημη φωτογραφία της Χάμιλτον δίπλα σε μια τεράστια στοίβα εκτυπωμένου κώδικα του Apollo, που τραβήχτηκε το 1969, έγινε τα επόμενα χρόνια ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της ιστορίας της πληροφορικής. Το 2017 συμπεριλήφθηκε και στη σειρά Lego «Women of NASA», ενώ το έργο της αναγνωρίστηκε με σειρά σημαντικών διακρίσεων.

Σε μια συνέντευξή της το 2009, η Χάμιλτον είχε περιγράψει με χαρακτηριστική απλότητα την εμπειρία της από το Apollo: «Δεν υπήρχε άλλη επιλογή από το να είμαστε πρωτοπόροι».

Η Μάργκαρετ Χάμιλτον αφήνει πίσω της μια κόρη, έναν γαμπρό, δύο εγγονούς και τέσσερα δισέγγονα. Η κληρονομιά της, όμως, βρίσκεται πολύ πέρα από το οικογενειακό της περιβάλλον: βρίσκεται σε μια ολόκληρη επιστήμη που βοήθησε να αποκτήσει τη μορφή που έχει σήμερα και, κυρίως, στον κώδικα που το 1969 βοήθησε τον άνθρωπο να πατήσει για πρώτη φορά στη Σελήνη.