Λοιμώξεις και καρκίνος: Το 12% των νέων περιστατικών παγκοσμίως προκαλούν σε πέντε παθογόνα

Μια νέα μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Oncology στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, δείχνει ότι περίπου ένας στους οκτώ καρκίνους παγκοσμίως οφείλεται σε λοιμώξεις. Το 2024, οι λοιμώξεις συνδέθηκαν με περίπου 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου, ποσοστό που αντιστοιχεί στο 12% όλων των διαγνώσεων.

Πέντε παθογόνα ευθύνονται σχεδόν για το σύνολο αυτών των περιστατικών: το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού, ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων, ο ιός της ηπατίτιδας Β, ο ιός Epstein-Barr και ο ιός της ηπατίτιδας C. Η μελέτη αναδεικνύει μια κρίσιμη ευκαιρία: πολλοί από αυτούς τους καρκίνους μπορούν να προληφθούν με εμβόλια, έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία των λοιμώξεων.

Ποια παθογόνα προκαλούν καρκίνο

Ο κατάλογος των μικροοργανισμών που σχετίζονται αιτιολογικά με καρκίνο στον άνθρωπο περιλαμβάνει επτά ιούς, τρία παράσιτα και ένα βακτήριο. Οι σημαντικότεροι είναι:

• Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (H. pylori) : Ένα βακτήριο του στομάχου που έχει μολύνει περίπου τους μισούς ανθρώπους παγκοσμίως. Συνδέεται με περίπου 760.000 νέα περιστατικά καρκίνου ετησίως, κυρίως καρκίνο του στομάχου.

• Ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) : Συνδέεται με περίπου 750.000 περιστατικά, κυρίως καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, αλλά και καρκίνους του στοματοφάρυγγα, του πρωκτού και των γεννητικών οργάνων.

• Ιός της ηπατίτιδας Β (HBV) : Σχετίζεται με περίπου 360.000 περιστατικά, κυρίως ηπατοκυτταρικό καρκίνο.

• Ιός Epstein-Barr (EBV) : Σχετίζεται με περίπου 260.000 περιστατικά, συμπεριλαμβανομένων λεμφωμάτων, καρκίνου του ρινοφάρυγγα και ορισμένων μορφών καρκίνου του στομάχου.

• Ιός της ηπατίτιδας C (HCV) : Σχετίζεται με λιγότερο από 1% των περιστατικών, κυρίως ηπατοκυτταρικό καρκίνο.

Εκτός από αυτά τα πέντε, άλλοι παράγοντες που σχετίζονται με καρκίνο περιλαμβάνουν τον ιό HIV, τον ερπητοϊό που σχετίζεται με το σάρκωμα Kaposi (KSHV), τον ιό HTLV-1, τον polyomavirus των κυττάρων Merkel, καθώς και παράσιτα όπως το Schistosoma haematobium και το Opisthorchis viverrini.

Πώς μια λοίμωξη οδηγεί σε καρκίνο

Οι μηχανισμοί με τους οποίους οι λοιμώξεις προκαλούν καρκίνο ποικίλλουν. Οι ιοί μπορούν να δράσουν άμεσα, εισάγοντας γονίδια στο DNA του ξενιστή ή απενεργοποιώντας προστατευτικούς μηχανισμούς των κυττάρων. Για παράδειγμα, οι πρωτεΐνες E6 και E7 του HPV εξουδετερώνουν τις πρωτεΐνες p53 και pRb, που φυσιολογικά σταματούν τον ανεξέλεγκτο πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Ο ιός της ηπατίτιδας Β μπορεί να ενσωματωθεί στο γονιδίωμα του ξενιστή, προκαλώντας χρωμοσωμική αστάθεια, ενώ ο ιός της ηπατίτιδας C δρα κυρίως μέσω χρόνιας φλεγμονής και επιγενετικών αλλαγών.

Τα βακτήρια και τα παράσιτα δρουν πιο έμμεσα. Το H. pylori προκαλεί χρόνια φλεγμονή του στομάχου, η οποία με την πάροδο των ετών μπορεί να οδηγήσει σε ατροφική γαστρίτιδα και καρκίνο. Οι πρωτεΐνες CagA και VacA του βακτηρίου παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία. Τα παράσιτα, όπως το Schistosoma haematobium, προκαλούν χρόνιο ερεθισμό των ιστών, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε DNA βλάβες και καρκίνο.

Η παγκόσμια επιβάρυνση και οι ανισότητες

Η μελέτη αποκαλύπτει σημαντικές γεωγραφικές ανισότητες. Περίπου τα τρία τέταρτα των καρκίνων που σχετίζονται με λοιμώξεις καταγράφηκαν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, κυρίως στην ανατολική Ασία, την υποσαχάρια Αφρική και τη νοτιοανατολική Ασία. Η ανατολική Ασία αντιπροσώπευσε το 42% του παγκόσμιου συνόλου, με τις λοιμώξεις από H. pylori και HBV να κυριαρχούν. Αυτές οι ανισότητες αντανακλούν διαφορές στην πρόσβαση σε εμβόλια, προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου και θεραπείες.

Πρόληψη: Τι μπορεί να γίνει

Η μελέτη τονίζει ότι πολλοί από αυτούς τους καρκίνους μπορούν να προληφθούν. Οι διαθέσιμες στρατηγικές περιλαμβάνουν:

• Εμβολιασμός κατά του HPV: Το εμβόλιο κατά του HPV, που κυκλοφορεί από το 2006, προστατεύει από τα στελέχη 16 και 18, τα οποία ευθύνονται για περίπου το 70% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας και το 90% των καρκίνων του πρωκτού. Στην Αυστραλία, οι λοιμώξεις από HPV μειώθηκαν κατά 90% μετά την έναρξη του προγράμματος εμβολιασμού το 2007.

• Εμβολιασμός κατά της ηπατίτιδας Β: Το εμβόλιο κατά του HBV είναι ασφαλές και αποτελεσματικό και μπορεί να μειώσει σημαντικά την επίπτωση του ηπατοκυτταρικού καρκίνου.

• Θεραπεία της ηπατίτιδας C: Αν και δεν υπάρχει εμβόλιο κατά του HCV, οι αντιικές θεραπείες μπορούν να εξαλείψουν τον ιό και να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου του ήπατος.

• Εκρίζωση του H. pylori: Η θεραπεία με αντιβιοτικά μπορεί να εξαλείψει το βακτήριο και να μειώσει τον κίνδυνο καρκίνου του στομάχου.

Για τον EBV, δεν υπάρχει ακόμη εμβόλιο, αλλά βρίσκονται σε εξέλιξη κλινικές δοκιμές. Η έρευνα για εμβόλια κατά του H. pylori και άλλων καρκινογόνων παραγόντων συνεχίζεται.

Η γνώση ότι οι λοιμώξεις ευθύνονται για έναν στους οκτώ καρκίνους αλλάζει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την πρόληψη. Δεν είναι μόνο το κάπνισμα, η διατροφή και η άσκηση. Ο εμβολιασμός, ο προσυμπτωματικός έλεγχος και η θεραπεία λοιμώξεων είναι εξίσου σημαντικά εργαλεία. Ο Gary Clifford, ανώτερος συγγραφέας της μελέτης, δήλωσε: «Πρόκειται για πολύ ενεργά μέτρα. Μπορούμε να τις ελέγξουμε. Μπορούμε να εμβολιάσουμε εναντίον τους».