Κληρονομιές: Τι αλλάζει από την Τετάρτη σε χρέη, διαθήκες και νόμιμη μοίρα

Ανατροπές σε όλα όσα ίσχυαν μέχρι τώρα ως προς τις κληρονομιές φέρνει ο νέος νόμος που τίθεται σε ισχύ από την Τετάρτη (16/9). Οι βασικότερες αλλαγές αφορούν τους κανόνες, μεταξύ άλλων,  για τα τα χρέη του αποβιώσαντος, τη νόμιμη μοίρα και τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου.

Η εφαρμογή του νέου πλαισίου ξεκινά, πάντως, με ένα πρακτικό εμπόδιο. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση όλων των διαθηκών το οποίο στην πράξη μεταθέτει την έναρξη εφαρμογής του νόμου.

Οι αλλαγές που φέρνει

Οι αλλαγές τόσο αναφορικά με το μοίρασμα της περιουσίας όσο και για τα χρέη που τη συνοδεύουν εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και μετά.

Αυτό σημαίνει ότι για όσους έχουν αποβιώσει νωρίτερα εξακολουθεί, κατά κανόνα, να εφαρμόζεται το προηγούμενο καθεστώς.

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει ο νέος νόμος αφορά τις περιπτώσεις στις οποίες πίσω από ένα ακίνητο ή μια κατάθεση κρύβονται δάνεια, οφειλές στην Εφορία και άλλα χρέη.

Από τις 16 Σεπτεμβρίου ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς. Οι δανειστές θα μπορούν να στραφούν μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε, χωρίς να αγγίζουν το σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που διέθετε ήδη ο κληρονόμος.

Ωστόσο ο κληρονόμος μπορεί να χάσει αυτή την ευεργετική πρόβλεψη του νόμου εάν διαθέσει περιουσιακά στοιχεία της κατά παράβαση των νέων κανόνων. Ο νόμος προβλέπει επίσης δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η περιουσία και τα χρέη της να αντιμετωπίζονται ως χωριστό σύνολο.

Τι γίνεται στην περίπτωση που δεν υπάρχει διαθήκη

Αλλαγές φέρνει ο νόμος στη μοιρασιά της περιουσίας όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Ο επιζών σύζυγος, όταν υπάρχει ένα παιδί, θα λαμβάνει το ένα τρίτο της κληρονομιάς αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε μέχρι σήμερα. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του παραμένει στο ένα τέταρτο.

Παράλληλα, ο επιζών αποκτά το δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για ένα έτος μετά τον θάνατο.

Προστασία, αν και περιορισμένη, θεσπίζεται και για τον άνθρωπο που συζούσε με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Συγκεκριμένα αποκτά δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο,υπό προϋποθέσεις ενώ μπορεί να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία μόνο όταν δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται και αφού το σχετικό δικαίωμα πιστοποιηθεί δικαστικά.

Δικαίωμα σε χρηματική παροχή από την κληρονομιά μπορεί να αποκτήσει και πρόσωπο που φρόντιζε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα επί τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του.

Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση

Σημαντική είναι η αλλαγή αναφορικά με τη νόμιμη μοίρα. Τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που δικαιούνται νόμιμη μοίρα δεν αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας πάνω στα ακίνητα και στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία.

Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση απέναντι στον κληρονόμο, ίση με το μισό της μερίδας που θα ελάμβανε ο δικαιούχος χωρίς διαθήκη.

Κληρονομικές συμφωνίες πριν από τον θάνατο

Από την Τετάρτη μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ο ιδιοκτήτης μιας περιουσίας θα μπορεί να συμφωνεί από πριν ποιος θα είναι κληρονόμος ή ποιος θα λάβει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.

Η αλλαγή αφορά ιδιαίτερα οικογενειακές επιχειρήσεις και ακίνητα, καθώς επιτρέπει να οργανωθεί εγκαίρως η διαδοχή και να περιοριστούν οι μελλοντικές συγκρούσεις.

Παράλληλα, επιτρέπεται η εκ των προτέρων παραίτηση από ολόκληρη την κληρονομιά, από μέρος της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα. Η παραίτηση απαιτεί αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου και μπορεί να γίνει μπορεί με ή χωρίς αντάλλαγμα.