Καύσωνας: Πόσο πιο καυτά μπορεί να γίνουν τα καλοκαίρια μας;

Εκατομμύρια άνθρωποι αναζητούν καταφύγιο από την θανατηφόρα ζέστη στην Ευρώπη, αλλά δεν βρίσκουν ανακούφιση ούτε μετά τη δύση του ήλιου, καθώς το θερμόμετρο σπάει τόσο τα ημερήσια, όσο και τα νυχτερινά ρεκόρ. Στη Βρετανία, την Ισπανία και τη Γερμανία, οι μέγιστες θερμοκρασίες αναμένεται να κυμανθούν από 36 έως 39 βαθμούς Κελσίου μέχρι τα τέλη της εβδομάδας.

Το καλοκαίρι μόλις ξεκίνησε, αλλά η Δυτική Ευρώπη ήδη βιώνει το δεύτερο κύμα καύσωνα της φετινής χρονιάς, παρατηρούν οι New York Times. Τα αέρια του θερμοκηπίου από την καύση ορυκτών καυσίμων αυξάνουν τη θερμοκρασία σε όλο τον πλανήτη και η Γηραιά Ηπειρος θερμαίνεται ταχύτερα από όλες τις άλλες, ενώ προετοιμάζεται για ακόμα πιο ακραίες περιόδους καύσωνα.

⇒ Καύσωνας: Η πιο ζεστή ημέρα που έχει καταγραφεί στη Γαλλία – Συναγερμός και στη Βρετανία 

Η κατάσταση αυτή ωθεί τους επιστήμονες να αντιμετωπίσουν ένα επείγον ερώτημα: Πόσο πιο θερμό μπορεί πραγματικά να γίνει ένα κύμα καύσωνα; Δεδομένης της διαρκούς υπερθέρμανσης του πλανήτη, το ερώτημα δεν αφορά τις μελλοντικές δεκαετίες, αλλά το άμεσο μέλλον – πιθανώς ακόμα και το φετινό καλοκαίρι!

«Γνωρίζουμε ότι τα κύματα καύσωνα γίνονται πιο σοβαρά, πιο συχνά, και διαρκούν περισσότερο», αναφέρει στους New York Times η Ρεμπέκα Εμερτον, ανώτερη ερευνήτρια στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων του Ρέντινγκ της Αγγλίας. Αυτό που εντυπωσιάζει πλέον, είναι τα τεράστια μεγέθη με τα οποία καταρρίπτονται πλέον τα θερμοκρασιακά ρεκόρ, όπως εξηγεί.

Στον δεύτερο καύσωνα, αυτή την εβδομάδα, η πιο ζεστή ημέρα ήταν η Τρίτη, με τον υδράργυρο να σκαρφαλώνει έως και τους 44,2 βαθμούς Κελσίου στη νοτιοδυτική Γαλλία. Στον πρώτο καύσωνα, πριν από έναν μήνα, η θερμοκρασία στη Βρετανία αυξήθηκε κατά 1,5 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τους προηγούμενους Μαΐους – σχεδόν ξεπερνώντας και τα διαχρονικά ρεκόρ κάθε Ιουνίου στη χώρα.

Το πρόβλημα επιδεινώνεται καθώς ούτε οι νύχτες προσφέρουν δροσιά. Τον περασμένο μήνα, η Βρετανία βίωσε για πρώτη φορά στην ιστορία της νύχτα με μέση ελάχιστη θερμοκρασία πάνω από τους 20 βαθμούς Κελσίου – που για τα δεδομένα του Ηνωμένου Βασιλείου είναι αφόρητη.

Η απάντηση το γιατί ολόκληρη η Ευρώπη θερμαίνεται ταχύτερα από τον υπόλοιπο κόσμο είναι ένας συνδυασμός παραγόντων.

Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν περιορίσει την ατμοσφαιρική ρύπανση, βελτιώνοντας την ποιότητα του αέρα, αλλά αφήνοντας λιγότερα σωματίδια, γνωστά ως αερολύματα (aerosols), στην ατμόσφαιρα να αντανακλούν την ηλιακή ακτινοβολία πίσω στο Διάστημα. Η χιονοκάλυψη έχει μειωθεί, με αποτέλεσμα το έδαφος να απορροφά περισσότερη ηλιακή ενέργεια. Επιπλέον, οι μεταβολές στα πρότυπα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας γύρω από την Ευρώπη έχουν συμβάλει στην εμφάνιση συχνότερων και εντονότερων θερινών καυσώνων.

Εξ ορισμού, τα ρεκόρ θερμοκρασιών θα έπρεπε να είναι σπάνια. Ομως, καθώς η ανθρώπινη δραστηριότητα συνεχίζει να θερμαίνει τον πλανήτη, η ακραία ζέστη εμφανίζεται πολύ συχνότερα απ’ ό,τι θα συνέβαινε σε ένα σταθερό κλίμα, έχουν διαπιστώσει οι επιστήμονες οι οποίοι τώρα επιχειρούν να ανακαλύψουν τα ανώτερα όρια του καύσωνα.

Καύσωνες τέτοιας έντασης μπορεί να μη συμβαίνουν κάθε καλοκαίρι, όμως η γνώση του πόσο ακραίοι μπορούν να γίνουν θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη προετοιμασία για το χειρότερο δυνατό σενάριο.

Χρησιμοποιώντας προσομοιώσεις σε υπολογιστές, οι επιστήμονες έχουν σημειώσει «σημαντική πρόοδο» στο να κατανοήσουν πώς θα μπορούσαν ρεαλιστικά να μοιάζουν τα πιο ακραία ακραία φαινόμενα σε διαφορετικές περιοχές, δήλωσε στους New York Times,  ο Εριχ Φίσερ, επιστήμονας του κλίματος στο ελβετικό πανεπιστήμιο ETH της Ζυρίχης. Εκείνο που παραμένει λιγότερο σαφές, πρόσθεσε, είναι το πόσο θα μπορούσε να διαρκέσει μια τέτοια εξαιρετική ζέστη, εκθέτοντας τους ανθρώπους σε αποπνικτικές συνθήκες μέρα με τη μέρα και εβδομάδα με την εβδομάδα.

«Υπάρχει κάποιο όριο σε αυτό;» διερωτήθηκε ο δρ Φίσερ. «Εκεί είναι που, στην πραγματικότητα, εξακολουθούμε να έχουμε σχετικά περιορισμένη κατανόηση».

Στις προσομοιώσεις τους, ο δρ Φίσερ και μια άλλη επιστήμονας του κλίματος, η Λάουρα Σουάρες-Γκουτιέρες, έδειξαν ότι πολλοί από τους πιο σοβαρούς ευρωπαϊκούς καύσωνες εμφανίζονταν λίγο μετά από έναν προηγούμενο καύσωνα μέσα στο ίδιο καλοκαίρι. Ενας λόγος είναι ότι ένας καύσωνας μπορεί να προετοιμάσει το έδαφος για τον επόμενο, κάνοντάς τον ακόμη πιο έντονο: όταν ένα πρώτο κύμα υψηλών θερμοκρασιών ξεραίνει το έδαφος, μεγαλύτερο μέρος της ηλιακής ενέργειας κατά το επόμενο κύμα καύσωνα διοχετεύεται στον αέρα αντί στην εξάτμιση της υγρασίας του εδάφους.

Οι διαδοχικοί καύσωνες αφήνουν, εξάλλου, λιγότερο χρόνο στο ανθρώπινο σώμα και στις κοινωνίες να ανακάμψουν.

«Η μελέτη των ακραίων συνθηκών ίσως δεν μας προετοιμάζει για έναν μήνα με 36 βαθμούς. Αλλά ίσως είμαστε κάπως καλύτερα προετοιμασμένοι για εκείνη τη μία ημέρα που το θερμόμετρο θα φτάσει τους 50 βαθμούς Κελσίου», είπε στους New York Times η Δρ Σουάρες-Γκουτιέρες, επίκουρη καθηγήτρια ατμοσφαιρικής δυναμικής στο Πανεπιστήμιο Βάγκενινγκεν της Ολλανδίας.

Σε μια πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη, ο δρ. Φίσερ και η συνάδελφός του, κλιματολόγος Λόρα Σουάρεζ-Γκουτιέρεζ, αποδεικνύουν ότι πολλά από τα πιο σοβαρά ευρωπαϊκά κύματα καύσωνα στις προσομοιώσεις που πραγματοποίησαν σε υπολογιστές συνέβησαν λίγο μετά από ένα άλλο κύμα καύσωνα το ίδιο καλοκαίρι.

Ενας λόγος για τον οποίο συμβαίνει αυτό είναι ότι κάθε κύμα καύσωνα μπορεί να κάνει πιο έντονο εκείνο που το ακολουθεί. Καθώς ο πρώτος γύρος υψηλών θερμοκρασιών στεγνώνει τη γη, μεγαλύτερη ποσότητα ηλιακής ενέργειας στον επόμενο γύρο θερμαίνει τον αέρα, αντί να εξατμίζει την υγρασία του εδάφους. Παράλληλα, οι διαδοχικοί καύσωνες δεν επιτρέπουν στο ανθρώπινο σώμα και στις τοπικές κοινότητες να συνέλθουν από το θερμοκρασιακό σοκ.

«Προετοιμαζόμαστε λίγο περισσότερο για εκείνη τη συγκεκριμένη ημέρα όπου η θερμοκρασία θα ξεφύγει από τα 40άρια και θα αγγίξει τους 50 βαθμούς Κελσίου – όχι για το μήνα με μέση θερμοκρασία τους 36 βαθμούς Κελσίου», εξηγεί χαρακτηριστικά στους New York Times η δρ. Σουάρεζ-Γκουτιέρεζ, επίκουρη καθηγήτρια ατμοσφαιρικής δυναμικής στο Πανεπιστήμιο Βαγκενίνγκεν της Ολλανδίας.

. . .