Ισλανδία: Στις κάλπες οι πολίτες για την επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ

Στις κάλπες προσέρχονται σήμερα, Σάββατο 29 Αυγούστου, οι περίπου 273.000 εγγεγραμμένοι ψηφοφόροι στην Ισλανδία, προκειμένου να λάβουν μια κρίσιμη απόφαση για το μέλλον της χώρας στον ευρωπαϊκό χάρτη.

Δεκατρία χρόνια μετά την αναστολή των διαπραγματεύσεων προσχώρησης, το νησιωτικό έθνος του Βόρειου Ατλαντικού καλείται να απαντήσει αν επιθυμεί την επανέναρξη του διαλόγου με την Ευρωπαϊκή Ένωση, με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις να αποτυπώνουν μια οριακή αναμέτρηση που εξελίσσεται σε απόλυτο εκλογικό θρίλερ.

Με τα Εκλογικά Τμήματα να έχουν ανοίξει από τις 09:00 τοπική ώρα, (12:00 ώρα Ελλάδας), και τη διαδικασία να ολοκληρώνεται στις 22:00 (01:00 τα ξημερώματα Κυριακής ώρα Ελλάδας), η Ισλανδία ζει τη δική της ιστορική εκλογική βραδιά.

Το ερώτημα που τίθεται ενώπιον του ισλανδικού λαού είναι σαφές: «Η Ισλανδία πρέπει να αρχίσει και πάλι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;».

Ξεκαθαρίζεται ότι η σημερινή ψηφοφορία δεν αφορά την άμεση ένταξη της χώρας στον ευρωπαϊκό συνασπισμό.

Εφόσον επικρατήσει το «Ναι», η κυβέρνηση της Πρωθυπουργού Κριστρούν Φροσταντότιρ θα λάβει την εντολή να ανοίξει εκ νέου τον φάκελο των διαπραγματεύσεων, ενώ η τελική συμφωνία προσχώρησης που θα προκύψει, θα τεθεί υποχρεωτικά σε νέο, μεταγενέστερο δημοψήφισμα.

Αντίθετα, ένα ενδεχόμενο «Όχι» αναμένεται να σφραγίσει οριστικά την πόρτα των Βρυξελλών για τα επόμενα χρόνια.

Το ιστορικό πλαίσιο και η διαδρομή 2009–2026

Η σχέση του Ρέικιαβικ με την Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε ανέκαθεν σύνθετη. Η Ισλανδία υπέβαλε επίσημα αίτηση ένταξης το 2009, στον απόηχο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης που προκάλεσε την κατάρρευση του εγχώριου τραπεζικού της συστήματος.

Οι διαπραγματεύσεις συνεχίστηκαν έως το 2013, όταν η άνοδος μιας κεντροδεξιάς ευρωσκεπτικιστικής κυβέρνησης οδήγησε στο πάγωμα των συνομιλιών, πριν η υποψηφιότητα αποσυρθεί τυπικά το 2015 μέσω μιας απλής επιστολής προς τις Βρυξέλλες.

Η συζήτηση επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο μετά τις Βουλευτικές Εκλογές, υπό το βάρος του αυξημένου πληθωρισμού, των πιέσεων στο κόστος ζωής, αλλά και των ραγδαίων γεωπολιτικών αναταράξεων.

Γεωπολιτική αβεβαιότητα, ο «παράγοντας Τραμπ» και η Αρκτική

Η επαναφορά του ζητήματος της ΕΕ συνδέεται άμεσα με το μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον:

• Ο Παράγοντας ΗΠΑ και Γροιλανδία: Οι πιέσεις και οι δηλώσεις της αμερικανικής ηγεσίας σχετικά με τον έλεγχο της γειτονικής Γροιλανδίας προκάλεσαν ισχυρό προβληματισμό στο Ρέικιαβικ. Παρότι η ασφάλεια της Ισλανδίας παραμένει αγκυροβολημένη στο ΝΑΤΟ και στη διμερή αμυντική συμφωνία του 1951 με τις ΗΠΑ, η ένταξη στην ΕΕ αντιμετωπίζεται από τους υποστηρικτές της ως απαραίτητο συμπλήρωμα οικονομικής και θεσμικής σταθερότητας.
• Ο Στρατηγικός διάδρομος GIUK: Η Ισλανδία κατέχει κομβική θέση στο θαλάσσιο πέρασμα Γροιλανδίας – Ισλανδίας – Βρετανίας (GIUK), το οποίο αποτελεί πεδίο αυξημένης στρατιωτικής και ναυτικής δραστηριότητας στον Βόρειο Ατλαντικό.

Το ακανθώδες ζήτημα της αλιείας και τα επιχειρήματα

Η δημόσια αντιπαράθεση στην Ισλανδία υπήρξε εντονότατη, με τις δύο πλευρές να προβάλλουν διαμετρικά αντίθετα επιχειρήματα:

• Το στρατόπεδο του «Ναι»: Προτάσσει τη σταθερότητα που μπορεί να προσφέρει η ενδεχόμενη υιοθέτηση του ευρώ απέναντι στις διακυμάνσεις της ισλανδικής κορώνας, τη μείωση των επιτοκίων, την πρόσβαση στην Τελωνειακή Ένωση και την απόκτηση απευθείας λόγου στα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεδομένου ότι η χώρα εφαρμόζει ήδη μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου μέσω του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ) και της Συνθήκης Σένγκεν.
• Το στρατόπεδο του «Όχι»: Εστιάζει στην προάσπιση της εθνικής κυριαρχίας. Κύριος πυλώνας των επιφυλάξεων είναι ο τομέας της αλιείας, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ισλανδικής οικονομίας, καθώς εκφράζονται φόβοι ότι η υπαγωγή στην Κοινή Αλιευτική Πολιτική της ΕΕ θα εκχωρήσει τον έλεγχο των πλούσιων αλιευτικών υδάτων της χώρας σε ξένους στόλους.

Δημοσκοπικό θρίλερ μέχρι την τελευταία στιγμή

Όλες οι μετρήσεις της κοινής γνώμης τις τελευταίες ημέρες δείχνουν ότι το αποτέλεσμα θα κριθεί στις λεπτομέρειες:

Στην πλέον πρόσφατη μέτρηση της εταιρείας Gallup (24–27 Αυγούστου), το «Όχι» κατέγραψε οριακό προβάδισμα με 51,6% έναντι 48,4% του «Ναι».

Αντίθετα, η έρευνα της εταιρείας Maskína, που ολοκληρώθηκε στις 28 Αυγούστου, έδωσε ελαφρύ προβάδισμα στο «Ναι» με 50,4% έναντι 49,6%.

Με τις διαφορές να κινούνται εντός των ορίων του στατιστικού σφάλματος, η προσέλευση των ψηφοφόρων και οι αποφάσεις των αναποφάσιστων τις τελευταίες ώρες θα καθορίσουν αν η Ισλανδία θα γυρίσει σελίδα, ανοίγοντας εκ νέου τον δρόμο προς τις Βρυξέλλες.