Η Ισλανδία ανάμεσα στην ασφάλεια της ΕΕ και την εθνική ανεξαρτησία στην αλιεία

Στη χώρα της φωτιάς, του πάγου και των ατελείωτων θαλασσών, η συζήτηση για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο.  Η Ισλανδία, μια μικρή νησιωτική χώρα στον Βόρειο Ατλαντικό με μόλις 400.000 κατοίκους, καλείται να απαντήσει σε ένα ερώτημα που αγγίζει ταυτόχρονα την ασφάλεια, την οικονομία και την ίδια την εθνική της ταυτότητα: θέλει να γίνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή προτιμά να κρατήσει στα χέρια της τον απόλυτο έλεγχο των πλούσιων αλιευτικών της υδάτων;

Η απάντηση δεν είναι καθόλου αυτονόητη. Στις 29 Αυγούστου οι Ισλανδοί προσέρχονται στις κάλπες για να αποφασίσουν αν θα ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Και όπως γράφει ο Πάολο Βαλεντίνο στην Corriere della Sera, η μάχη προμηνύεται οριακή: πρόσφατη δημοσκόπηση έδινε το «ναι» στο 53% και το «όχι» στο 47%, ποσοστά που βρίσκονται σχεδόν μέσα στα όρια του στατιστικού λάθους.

Ακόμη όμως κι αν επικρατήσει το «ναι», δεν θα σημαίνει αυτόματα ένταξη. Θα είναι μόνο το πρώτο βήμα. Μια ενδεχόμενη προσχώρηση στην ΕΕ θα χρειαστεί και νέα λαϊκή ψήφο.

Από την τέχνη στην εκστρατεία για την Ευρώπη

Η Σνάερως Σίντραντοτιρ είναι 34 ετών, δημοσιογράφος, πανεπιστημιακή καθηγήτρια, στέλεχος στον χώρο της τέχνης και ιδιοκτήτρια μιας από τις πιο γνωστές γκαλερί του Ρέικιαβικ. Τον τελευταίο χρόνο, όμως, έχει αναλάβει έναν ακόμη ρόλο: είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κινήματος, της οργάνωσης που τάσσεται υπέρ της ένταξης της Ισλανδίας στην ΕΕ.

Για εκείνη, το βασικό επιχείρημα είναι πλέον η ασφάλεια. «Πιστεύω ότι η ασφάλειά μας θα ήταν πολύ καλύτερα διασφαλισμένη αν εντασσόμασταν στην Ένωση», λέει τηλεφωνικά από το Ρέικιαβικ.   Η ίδια έχει μάλιστα πάρει άδεια από τη γκαλερί της για να αφοσιωθεί στην εκστρατεία υπέρ του «ναι».

Ο Τραμπ και η επιστροφή της Ευρώπης

Η Ισλανδία δεν βρίσκεται σήμερα στον επίσημο κατάλογο των χωρών που είναι υποψήφιες προς ένταξη στην ΕΕ. Οι διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες είχαν ξεκινήσει το 2009, αλλά η ισλανδική κυβέρνηση απέσυρε μονομερώς την αίτηση το 2015.

Τώρα, όμως, η συζήτηση ανοίγει ξανά. Καθοριστικό ρόλο στην αλλαγή του κλίματος φαίνεται πως έπαιξε και ο Ντόναλντ Τραμπ, με τις επανειλημμένες απειλές του για την προσάρτηση της Γροιλανδίας.

«Δεν είναι ιδιαίτερα καθησυχαστικό το γεγονός ότι ο αμερικανός πρόεδρος, εμφανώς μπερδεμένος, έχει πει αρκετές φορές “Ισλανδία” αντί για “Γροιλανδία”», λέει χαρακτηριστικά η Σίντραντοτιρ. Για μια χώρα χωρίς δικό της στρατό, η γεωπολιτική αβεβαιότητα αποκτά ιδιαίτερο βάρος.

Μικρή χώρα, μεγάλες ανησυχίες

Με περίπου 400.000 κατοίκους, η Ισλανδία θα ήταν το μικρότερο κράτος της ΕΕ σε πληθυσμό. Δεν διαθέτει ένοπλες δυνάμεις και η ασφάλειά της βασίζεται εδώ και δεκαετίες στο ΝΑΤΟ, του οποίου είναι ιδρυτικό μέλος.

Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούσαν μεγάλη στρατιωτική βάση κοντά στο Ρέικιαβικ, όμως η αμερικανική στρατιωτική παρουσία τερματίστηκε το 2006.

Σήμερα, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην αμερικανική προεδρία έχει κλονίσει πολλές από τις παλιές βεβαιότητες.

«Με δεδομένη τη σημερινή γεωπολιτική συγκυρία, θα ήταν πιο συνετό να βασιστούμε στους πραγματικούς συμμάχους και φίλους μας στην Ευρώπη», υποστηρίζει η Σίντραντοτιρ.

Και η Ρωσία βρίσκεται στο κάδρο. Η Ισλανδία δεν αντιμετωπίζει για πρώτη φορά ανησυχίες για τη δραστηριότητα της Μόσχας στον Βόρειο Ατλαντικό. Όπως έχει δηλώσει η υπουργός Εξωτερικών Κατρίν Γκούναρσντοτιρ, ρωσικά πλοία κινούνται σε μεγάλο αριθμό στην ισλανδική οικονομική ζώνη και η χώρα γνωρίζει ότι η Ρωσία παρακολουθεί τις υποδομές της.

Η Ισλανδία είναι ήδη «μισή Ευρώπη»

Το παράδοξο είναι ότι η Ισλανδία έχει ήδη στενούς δεσμούς με την ΕΕ.

Είναι μέλος της ζώνης Σένγκεν και συμμετέχει στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, γεγονός που της επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και ανθρώπων με τη μεγάλη πλειονότητα των χωρών της Ένωσης.

Οι υποστηρικτές της ένταξης βλέπουν, επομένως, το επόμενο βήμα κυρίως ως οικονομική επιλογή.

Ο Πάβελ Μπαρτοσέκ, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του ισλανδικού Κοινοβουλίου, υποστηρίζει ότι η παραμονή εκτός ευρώ έχει σημαντικό κόστος, κυρίως λόγω του πληθωρισμού και των υψηλών επιτοκίων.

Το πρόβλημα είναι η ισλανδική κορόνα, ένα νόμισμα ιδιαίτερα ευάλωτο στις διακυμάνσεις. Σύμφωνα με την υπουργό Εξωτερικών, οι τιμές των τροφίμων στην Ισλανδία είναι σήμερα περίπου τριπλάσιες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το «όχι» μιλά για κυριαρχία

Οι αντίπαλοι της ένταξης, ωστόσο, βλέπουν το ζήτημα διαφορετικά. Για αυτούς, το θέμα δεν είναι μόνο το νόμισμα, οι τιμές ή η ασφάλεια. Είναι η ίδια η έννοια της εθνικής κυριαρχίας.

«Αν γινόμασταν μέλος της ΕΕ, θα δίναμε σε άλλους την εξουσία να καθορίζουν κανόνες τους οποίους δεν θα μπορούσαμε να ελέγξουμε», υποστηρίζει ο Χάραλντουρ Όλαφσον, πρόεδρος της Heimssyn, οργάνωσης που εδώ και χρόνια αντιτίθεται στην ευρωπαϊκή ένταξη.

Ακόμη πιο πρακτικό είναι το επιχείρημα του Ράγκναρ Γκρίμσον, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της Δημοκρατίας από το 1996 έως το 2016.

Η Ισλανδία, εξηγεί, διαθέτει μόλις 600-700 δημοσίους υπαλλήλους στα υπουργεία-κλειδιά. Πώς θα μπορούσε μια τόσο μικρή διοίκηση να έχει πραγματική επιρροή απέναντι στις δεκάδες χιλιάδες Ευρωπαίων αξιωματούχων και τον τεράστιο αριθμό λομπιστών που δραστηριοποιούνται στις Βρυξέλλες;

Το ερώτημα είναι εύλογο. Όμως υπάρχει ένα ακόμη μεγαλύτερο.

Η θάλασσα που δεν θέλει να μοιραστεί

Για την Ισλανδία, η αλιεία δεν είναι απλώς ένας οικονομικός κλάδος. Είναι κομμάτι της εθνικής της ταυτότητας και, κυρίως, η μεγάλη πηγή πλούτου της.

Η αλιεία αντιστοιχεί περίπου στο 40% των συνολικών εξαγωγών της χώρας. Και εδώ βρίσκεται ο πραγματικός γρίφος των διαπραγματεύσεων. Η αλιεία ήταν ο βασικός λόγος για τον οποίο κατέρρευσαν οι προηγούμενες συνομιλίες με την ΕΕ το 2013. Και ελάχιστα έχουν αλλάξει από τότε.

Η Ισλανδία δεν θέλει —και θεωρεί ότι δεν μπορεί— να εγκαταλείψει τον «κυρίαρχο έλεγχο» των πλούσιων αλιευτικών της περιοχών. Η ευρωπαϊκή κοινή αλιευτική πολιτική, από την άλλη πλευρά, προβλέπει ένα διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης των αλιευτικών πόρων.

«Στην αλιεία είμαστε υπερδύναμη», προειδοποιεί η υπουργός Εξωτερικών Κατρίν Γκούναρσντοτιρ. «Η ΕΕ πρέπει να το λάβει υπόψη. Αν δεν το κάνει, θα είναι πολύ δύσκολο να διαπραγματευτούμε».

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο παράδοξο της ισλανδικής επιλογής.

Ευρώπη με τους δικούς της όρους;

Η Corriere della Sera, μέσα από το ρεπορτάζ του Πάολο Βαλεντίνο, αναδεικνύει μια χώρα που βρίσκεται ήδη πολύ κοντά στην Ευρώπη, αλλά διστάζει να κάνει το τελευταίο βήμα.

Η Ισλανδία θέλει την ασφάλεια που μπορεί να προσφέρει η ευρωπαϊκή οικογένεια σε μια εποχή γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Θέλει τα οικονομικά οφέλη μιας πιο στενής σύνδεσης και ίσως μια πιο σταθερή σχέση με το ευρώ. Ταυτόχρονα, όμως, δεν θέλει να παραδώσει το σημαντικότερο ίσως κομμάτι της οικονομικής της κυριαρχίας: τη θάλασσα και τα ψάρια της.

Στις 29 Αυγούστου, λοιπόν, οι Ισλανδοί δεν θα ψηφίσουν απλώς για την Ευρώπη. Θα κληθούν να αποφασίσουν πόση κυριαρχία είναι διατεθειμένοι να μοιραστούν για να αισθανθούν πιο ασφαλείς. Και σε μια χώρα όπου η θάλασσα είναι πλούτος, τα ψάρια ίσως αποδειχθούν τελικά πιο ισχυρά από οποιοδήποτε ευρωπαϊκό όραμα.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google