Η Ευρώπη ψάχνει το κλιματιστικό του μέλλοντος. Εμείς;

Το φετινό καλοκαίρι ήταν σχετικά ήπιο στα μέρη μας σε ό,τι αφορά τις ακραίες θερμοκρασίες. Ηταν δηλαδή συγκριτικά καλύτερο από άλλες χρονιές, ενώ στην κεντρική Ευρώπη οι καύσωνες προκαλούσαν έκπληξη και σοβαρές συνέπειες, εντείνοντας τη συζήτηση για τη διαχείριση του προβλήματος. Οι Financial Times αποτυπώνουν σε ρεπορτάζ τους το γεγονός ότι τα ευρωπαϊκά καλοκαίρια αλλάζουν. Και ο κλιματισμός μετατρέπεται πια από επιλογή άνεσης σε βασική υποδομή για σπίτια, γραφεία και δημόσιους χώρους. Πού θα πάει όλο αυτό;

Το βασικό ερώτημα είναι πώς θα καλυφθεί η αυξανόμενη ανάγκη για ψύξη χωρίς οι πόλεις να γεμίσουν εξωτερικές μονάδες a/c που θα καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και θα αποβάλλουν θερμότητα στους ήδη υπερθερμασμένους δρόμους. Αυτό που συμβαίνει δηλαδή στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στα δρομάκια της Αθήνας και των άλλων πόλεων της χώρας μας, όπου το τσιμέντο συναντά το απέναντι τσιμέντο, δίχως ανάσες και χώρους πρασίνου.

Γίνεται να αποφύγουν αυτές τις λύσεις οι «βόρειοι» της Ευρώπης, οι οποίοι δεν έχουν μπει ακόμη σε αυτόν τον δρόμο γιατί πολύ απλά δεν είχαν έως τώρα την ανάγκη για κλιματισμό σε κάθε σπίτι; Οι FT σημειώνουν πως η Ευρώπη διαθέτει τεχνολογία, νερό, υποδομές και βιομηχανική τεχνογνωσία για να αναζητήσει μια διαφορετική οδό.

Ας τα πάρουμε με τη σειρά. Οι θερμοκρασίες που έφθασαν σε επίπεδα ρεκόρ σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης αυτό το καλοκαίρι επανέφεραν με ένταση τη συζήτηση για την εξάπλωση του κλιματισμού. Η συνηθέστερη προτροπή είναι ότι η Γηραιά Ηπειρος πρέπει να εγκαταλείψει τις επιφυλάξεις της και να ακολουθήσει το αμερικανικό παράδειγμα, όπου η ψύξη των εσωτερικών χώρων θεωρείται εδώ και δεκαετίες αυτονόητη.

Τα επιχειρήματα είναι ισχυρά. Η υπερβολική ζέστη μειώνει την παραγωγικότητα, δυσκολεύει την καθημερινότητα στους χώρους εργασίας και στα σπίτια και, κυρίως, μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη για ηλικιωμένους και άλλες ευάλωτες ομάδες. Ωστόσο, σύμφωνα με τους Financial Times, η Ευρώπη πρέπει να εξετάσει προσεκτικά τον τρόπο με τον οποίο θα καλύψει αυτή την ανάγκη προτού υιοθετήσει σε μαζική κλίμακα το μοντέλο της εξωτερικής μονάδας κλιματισμού που έχει κυριαρχήσει στον υπόλοιπο κόσμο.

Η ιστορία του σύγχρονου κλιματισμού αρχίζει το 1902. Τότε, ο νεαρός αμερικανός μηχανικός Γουίλις Κάριερ κατασκεύασε την πρώτη «συσκευή επεξεργασίας αέρα» για ένα τυπογραφείο στο Μπρούκλιν. Περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα, η βασική αρχή λειτουργίας παραμένει σε μεγάλο βαθμό ίδια: το σύστημα αφαιρεί θερμότητα από έναν εσωτερικό χώρο και την αποβάλλει στο εξωτερικό περιβάλλον.

Αυτή ακριβώς η λειτουργία δημιουργεί ιδιαίτερο πρόβλημα στις πυκνοδομημένες πόλεις. Τα κλιματιστικά ψύχουν τα κτίρια μεταφέροντας τη θερμότητα στους δρόμους. Οσο περισσότερο θερμαίνεται το εξωτερικό περιβάλλον, τόσο μεγαλύτερη ψύξη χρειάζονται οι εσωτερικοί χώροι και τόσο περισσότερο πρέπει να δουλεύουν τα συστήματα κλιματισμού. Δημιουργείται έτσι ένας κύκλος αυξανόμενης κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας και πρόσθετης θερμικής επιβάρυνσης του αστικού περιβάλλοντος.

Μια διαφορετική λύση, σημειώνει το έγκυρο βρετανικό φύλλο, βρίσκεται κάτω από το έδαφος ή μέσα στο νερό. Πολλές από τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις αναπτύχθηκαν δίπλα σε ποτάμια, λίμνες ή θάλασσες. Οι μεγάλες αυτές μάζες νερού διατηρούν σχετικά σταθερότερες θερμοκρασίες στη διάρκεια του έτους και μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικές δεξαμενές για την ανταλλαγή θερμότητας.

Τέτοιες εγκαταστάσεις μπορούν να εξυπηρετούν ένα μεμονωμένο κτίριο, όμως η πραγματική δυναμική τους εμφανίζεται όταν η εφαρμογή επεκτείνεται σε ολόκληρες γειτονιές. Αντί για χιλιάδες ή εκατομμύρια ανεξάρτητες μονάδες που διεκδικούν ταυτόχρονα ηλεκτρική ενέργεια από το δίκτυο και αποβάλλουν θερμότητα στον δρόμο, η ψύξη μπορεί να αντιμετωπιστεί ως κοινή αστική υποδομή αντίστοιχη με τα δίκτυα ύδρευσης και ηλεκτρισμού.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Fraîcheur de Paris, ένα από τα μεγαλύτερα δίκτυα τηλεψύξης (αφορά την κεντρική παραγωγή και διανομή ψύξης σε κτίρια μέσω δικτύου) σε ολόκληρη στην Ευρώπη. Το σύστημα αξιοποιεί νερό από τον Σηκουάνα και τροφοδοτεί με ψύξη έναν αυξανόμενο αριθμό κτιρίων και δημόσιων χώρων του Παρισιού. Πρόκειται ουσιαστικά για μια κεντρικά οργανωμένη υποδομή η οποία επιτρέπει στην πόλη να διαχειρίζεται τη θερμική ενέργεια συλλογικά.

Αντίστοιχο δίκτυο αναπτύσσεται στη Γενεύη, με την αξιοποίηση των νερών της λίμνης. Για την ομαλή λειτουργία του χρειάστηκε, σύμφωνα με τους FT, να αντιμετωπίσει ένα απρόβλεπτο τεχνικό πρόβλημα: την παρουσία μυδιών που «διεκδικούσαν» όλο και περισσότερο χώρο μέσα στους σωλήνες. Η λύση βρέθηκε με μηχανικά συστήματα καθαρισμού των αγωγών, επιτρέποντας την περαιτέρω επέκταση του δικτύου.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, το νερό μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για την αποθήκευση ψύξης. Σε πιο εξελιγμένα συστήματα λειτουργεί ως μια μορφή «θερμικής μπαταρίας»: όταν η ηλεκτρική ενέργεια είναι άφθονη και φθηνή, το νερό ψύχεται και αποθηκεύεται. Τις ώρες που η θερμοκρασία και η ζήτηση κορυφώνονται, η αποθηκευμένη ψύξη διοχετεύεται στα κτίρια. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται η ανάγκη να λειτουργούν τα συστήματα στο μέγιστο ακριβώς όταν το ηλεκτρικό δίκτυο δέχεται τη μεγαλύτερη πίεση.

Οι Financial Times σημειώνουν ωστόσο πως η τεχνολογία αυτή δεν μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει την υπερθέρμανση των πόλεων. Σημαντικό μέρος της δουλειάς μπορεί να γίνει από τα ίδια τα κτίρια: καλύτεροι υαλοπίνακες, αποτελεσματικότερος φυσικός αερισμός, σωστά τοποθετημένα σκίαστρα και ανακλαστικές στέγες περιορίζουν τις ανάγκες για μηχανική ψύξη.

Σημαντική είναι και η παρουσία δέντρων. Ερευνες έχουν δείξει ότι η αστική βλάστηση μπορεί να μειώσει αισθητά τις θερμοκρασίες στο επίπεδο του δρόμου, δημιουργώντας πιο ανεκτές συνθήκες κατά τις περιόδους έντονης ζέστης. Οπως επισημαίνουν οι FT, η αποτελεσματικότερη προσέγγιση προκύπτει από τον συνδυασμό διαφορετικών τεχνολογιών και παρεμβάσεων και από τον συντονισμό τους στο επίπεδο της πόλης.

Σε ένα τέτοιο μοντέλο, αισθητήρες μπορούν να παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο τη θερμοκρασία, την παρουσία ανθρώπων στα κτίρια και τη ζήτηση για ψύξη. Αλγόριθμοι μπορούν στη συνέχεια να αποφασίζουν πότε συμφέρει να παραχθεί ψύξη, πότε να αποθηκευθεί και πότε να διανεμηθεί, λαμβάνοντας υπόψη παράλληλα τις συνθήκες και τα φορτία του ηλεκτρικού δικτύου.

Η μετάβαση αυτή ανοίγει και ένα σημαντικό βιομηχανικό πεδίο για την Ευρώπη. Η προηγμένη μηχανική και οι τεχνολογίες ενεργειακής διαχείρισης παραμένουν τομείς στους οποίους οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις διαθέτουν σημαντική τεχνογνωσία. Ονόματα όπως η Danfoss, η Bosch, η Schneider Electric και η Saint-Gobain δείχνουν ότι μεγάλο μέρος της τεχνολογικής και παραγωγικής βάσης που απαιτείται υπάρχει ήδη στην ήπειρο.

Ο Γουίλις Κάριερ έδωσε στις αρχές του 20ού αιώνα μια αποτελεσματική απάντηση στο πρόβλημα της ψύξης ενός κτιρίου και η λύση του εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Εναν αιώνα αργότερα, το βρετανικό οικονομικό φύλλο βλέπει για την Ευρώπη μια ευκαιρία να περάσει στην επόμενη φάση: από το μεμονωμένο κλιματιστικό στη διαχείριση της ψύξης στο επίπεδο μιας οργανωμένης αστικής υποδομής.

Σε έναν αιώνα κατά τον οποίο η ζήτηση για δροσιά θα αυξάνεται μαζί με τη θερμοκρασία, το παρισινό Fraîcheur de Paris προσφέρει ένα πρώτο δείγμα του πώς μπορεί να μοιάζει αυτή η αλλαγή. Η απάντηση στη ζέστη μπορεί να στηριχθεί στα ποτάμια και στις λίμνες της Ευρώπης, στα καλύτερα σχεδιασμένα κτίρια, στα δέντρα, στην αποθήκευση ενέργειας και στα έξυπνα δίκτυα – μετατρέποντας την ανάγκη για ψύξη σε πεδίο τεχνολογικής και βιομηχανικής ανάπτυξης. Να λοιπόν μια διάσταση που θα ήταν καλό να μας απασχολήσει και στη χώρα μας…

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google