Η Ευρώπη πρέπει να μάθει να ζει σε ακραία ζέστη – μπορεί;

Η ακραία ζέστη που πλήττει τη δυτική Ευρώπη χαρακτηρίζεται από τους επιστήμονες ως η εντονότερη και πιο εκτεταμένη που έχει καταγραφεί ποτέ στην περιοχή. Σύμφωνα με όλα τα στοιχεία, ένα φαινόμενο τέτοιας έντασης δεν θα μπορούσε να εκδηλωθεί χωρίς την επίδραση της κλιματικής κρίσης, η οποία ενισχύεται από τη συνεχιζόμενη χρήση ορυκτών καυσίμων και τη συσσώρευση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα.

Οι ειδικοί, γράφει ο Guardian, διαπίστωσαν ότι σχεδόν οι μισές από τις 850 (!) μεγαλύτερες ευρωπαϊκές πόλεις βίωσαν και βιώνουν τις πιο ακραίες συνθήκες θερμικής καταπόνησης που έχουν καταγραφεί ποτέ. Η θερμική καταπόνηση δεν εξαρτάται μόνο από τη θερμοκρασία αλλά και από την υγρασία, καθώς η αυξημένη υγρασία δυσκολεύει την εξάτμιση του ιδρώτα, περιορίζοντας τον φυσικό μηχανισμό ψύξης του ανθρώπινου σώματος. Ως συνέπεια, οι υψηλές θερμοκρασίες γίνονται ακόμη πιο επικίνδυνες για τη δημόσια υγεία.

Τα ευρήματα της σχετικής έρευνας δημοσιοποιήθηκαν σε μια περίοδο κατά την οποία το Ηνωμένο Βασίλειο κατέγραψε την υψηλότερη θερμοκρασία Ιουνίου στην ιστορία του, φτάνοντας τους 36,4 βαθμούς Κελσίου στο Σόμερσετ. Ταυτόχρονα, πολλές περιοχές της δυτικής Ευρώπης αντιμετωπίζουν σημαντική αύξηση των περιστατικών που απαιτούν επείγουσα ιατρική φροντίδα, ενώ έχουν ήδη αναφερθεί και θάνατοι που συνδέονται με τις ακραίες καιρικές συνθήκες.

Η εμπειρία του καλοκαιριού του 2022 υπενθυμίζει το μέγεθος του κινδύνου, σημειώνει ο Guardian, καθώς τότε περισσότεροι από 60.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας των υψηλών θερμοκρασιών στην Ευρώπη. Αν και η πλήρης στατιστική αξιολόγηση των επιπτώσεων του σημερινού κύματος καύσωνα θα απαιτήσει χρόνο, οι επιστήμονες θεωρούν βέβαιο ότι οι συνέπειες θα είναι σοβαρές.

Πέρα από τις απώλειες ανθρώπινων ζωών, η καθημερινότητα έχει ήδη διαταραχθεί σημαντικά, με σχολεία να παραμένουν κλειστά, νοσοκομεία να λειτουργούν στα όρια των δυνατοτήτων τους και πολλές σιδηροδρομικές και αεροπορικές μετακινήσεις να ακυρώνονται σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Η νέα ανάλυση πραγματοποιήθηκε από μέλη της διεθνούς ακαδημαϊκής και επιστημονικής συνεργασίας World Weather Attribution (WWA) που υπολογίζει τον ρόλο της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής στην ένταση και την πιθανότητα ακραίων καιρικών φαινομένων.

Οι επιστήμονες αυτοί, γράφει ο Guardian, επισημαίνουν ότι τα ακραία θερμικά φαινόμενα επιδεινώνονται με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, εάν ένα αντίστοιχο κύμα καύσωνα είχε σημειωθεί το 2003, η μέση θερμοκρασία του θα ήταν περίπου δύο βαθμούς Κελσίου χαμηλότερη, επειδή τότε η υπερθέρμανση του πλανήτη δεν είχε φτάσει στα σημερινά επίπεδα. Αντίστοιχα, εάν συνέβαινε το 1976, μια χρονιά που επίσης έμεινε γνωστή για τον έντονο καύσωνα, οι θερμοκρασίες θα ήταν περίπου κατά 3,5 βαθμούς χαμηλότερες.

Ιδιαίτερη ανησυχία, σύμφωνα με τον Guardian, προκαλούν και οι ασυνήθιστα υψηλές νυχτερινές θερμοκρασίες, οι οποίες δεν επιτρέπουν στον ανθρώπινο οργανισμό να ανακάμψει από την ημερήσια θερμική επιβάρυνση. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τέτοιες αποπνικτικές νύχτες είναι σήμερα περίπου εκατό φορές πιθανότερο να εμφανιστούν σε σύγκριση με το 2003. Προειδοποιούν ότι, χωρίς άμεσες και αποτελεσματικές παρεμβάσεις για τον περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, τα ακραία φαινόμενα θα γίνουν ακόμη συχνότερα και εντονότερα, με αποτέλεσμα το σημερινό καλοκαίρι να θεωρείται στο μέλλον σχετικά ήπιο.

Ο Δρ Θίοντορ Κίπινγκ, ερευνητής ακραίων καιρικών φαινομένων στο Imperial College του Λονδίνου και μέλος της ομάδας του WWA, τόνισε ότι πρόκειται για το πιο εκτεταμένο και σοβαρό κύμα καύσωνα που έχει επηρεάσει ποτέ τόσο μεγάλη περιοχή της Ευρώπης. Οπως εξήγησε στον Guardian, κατά τα τελευταία πενήντα χρόνια η μέση θερμοκρασία του πλανήτη έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,1 βαθμό Κελσίου, γεγονός που έχει μεταβάλει δραματικά την πιθανότητα εμφάνισης τέτοιων ακραίων επεισοδίων. Σύμφωνα με τον ίδιο, χωρίς την ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή, ένα τέτοιο φαινόμενο δεν θα μπορούσε να εκδηλωθεί μέσα στον Ιούνιο, ενώ στο μέλλον είναι πιθανό να θεωρούμε ακόμη και το σημερινό καλοκαίρι σχετικά δροσερό.

Επισήμανε επίσης ότι πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν καταγράφουν απλώς το θερμότερο τριήμερο Ιουνίου στην ιστορία τους, αλλά το θερμότερο τριήμερο που έχει σημειωθεί οποιαδήποτε εποχή του έτους. Περισσότεροι από 100 εκατομμύρια Ευρωπαίοι αναμενόταν να βιώσουν θερμοκρασίες άνω των 35 βαθμών Κελσίου.

Για την αξιολόγηση του κινδύνου, εξηγεί ο Guardian, οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τον δείκτη θερμικής καταπόνησης υγρού βολβού και σφαίρας (wet bulb globe temperature), ο οποίος λαμβάνει υπόψη τόσο τη θερμοκρασία όσο και την υγρασία και αποτυπώνει καλύτερα την πραγματική καταπόνηση που υφίσταται ο ανθρώπινος οργανισμός. Η ανάλυση έδειξε ότι περίπου το 45% των πόλεων με πληθυσμό άνω των 50.000 κατοίκων βιώνει τις δυσμενέστερες συνθήκες των τελευταίων δεκαετιών, γεγονός που προμηνύει ιδιαίτερα σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ο ρυθμός με τον οποίο επιδεινώνεται η κατάσταση είναι εντυπωσιακός και ιδιαίτερα ανησυχητικός. Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα της μελέτης, ο Σάιμον Στιλ, επικεφαλής του ΟΗΕ για το κλίμα, δήλωσε ότι η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται εξαιτίας της εξάρτησης της ανθρωπότητας από τον άνθρακα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Επισήμανε, όμως, ότι οι λύσεις είναι ήδη γνωστές: ταχύτερη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας, οι οποίες πλέον είναι οικονομικότερες από τα ορυκτά καύσιμα, προστασία των δασών και ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινωνιών απέναντι στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Η ομάδα του WWA βασίστηκε τόσο σε πραγματικές μετρήσεις όσο και σε αξιόπιστες προγνώσεις για να αναλύσει το θερμότερο τριήμερο σε μια μεγάλη περιοχή της δυτικής Ευρώπης, η οποία βρίσκεται κάτω από έναν ισχυρό «θερμικό θόλο». Με τη χρήση επιστημονικών μεθόδων που έχουν αξιολογηθεί από ανεξάρτητους ειδικούς, κατέληξε στο σαφές συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα για την ένταση του φαινομένου.

Οι επιστήμονες, σημειώνει ο Guardian, απέκλεισαν επίσης το ενδεχόμενο η φυσική μεταβλητότητα του καιρού ή το φαινόμενο Ελ Νίνιο στον Ειρηνικό Ωκεανό να ευθύνονται για τις ακραίες θερμοκρασίες. Οπως εξηγούν, το σύστημα υψηλών πιέσεων που εγκλωβίζει τον θερμό αέρα πάνω από την Ευρώπη και μεταφέρει ακόμη θερμότερες αέριες μάζες από τη Σαχάρα αποτελεί ένα γνώριμο καλοκαιρινό μοτίβο. Εκείνο που έχει αλλάξει είναι ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει δραστικά την ένταση αυτών των επεισοδίων.

Η Καρολίνα Περέιρα Μαργκίνταν από το Red Cross Red Crescent Climate Centre (Κέντρο Κλίματος του Ερυθρού Σταυρού και της Ερυθράς Ημισελήνου) υπενθυμίζει ότι μετά τον καταστροφικό ευρωπαϊκό καύσωνα του 2003, πολλές χώρες επένδυσαν σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και σχέδια αντιμετώπισης. Παρότι οι παρεμβάσεις αυτές έχουν σώσει χιλιάδες ζωές, λέει στον Guardian ότι δεν επαρκούν πλέον απέναντι στη συνεχή επιδείνωση της κατάστασης.

Οπως ανέφερε, η ολοένα αυξανόμενη ζέστη επηρεάζει όχι μόνο την υγεία των πολιτών αλλά και τις μεταφορές, τα ενεργειακά δίκτυα και συνολικά την καθημερινή λειτουργία των κοινωνιών. Για τον λόγο αυτό, θεωρεί αναγκαίες μεγαλύτερες επενδύσεις σε κατοικίες, πόλεις και υποδομές που θα μπορούν να αντέχουν στις ακραίες θερμοκρασίες και να προστατεύουν αποτελεσματικότερα τους ανθρώπους.

. . .