Ατροπίνη: Το δηλητήριο της αρχαιότητας με τις πολλές φαρμακευτικές χρήσεις

Η είδηση ότι μία γυναίκα ηλικίας 41 ετών στο Περιστέρι φέρεται να δηλητηρίαζε τον εν διαστάσει σύζυγό της με ατροπίνη, έφερε στο προσκήνιο μία ουσία η οποία στην αρχαιότητα χρησιμοποιείτο ως δηλητήριο, αλλά στις μέρες μας έχει πολλές ιατρικές χρήσεις.

Η ατροπίνη παράγεται από το φυτό Atropa belladonna – το κοινώς γνωστό ως θανατηφόρο νυχτολούλουδο ή μπελαντόνα. Στην αρχαιότητα, χρησιμοποιούσαν την μπελαντόνα για αισθητικούς σκοπούς, εξ ου και η ονομασία της (στα ιταλικά σημαίνει «όμορφη γυναίκα»). Ειδικότερα, την χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες στα μάτια τους για να διαστέλλονται οι κόρες τους και να είναι πιο όμορφες!

Στην εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όμως, η μπελαντόνα χρησιμοποιήθηκε ως δηλητήριο. Το γεγονός αυτό είχε ως επακόλουθο να ονομαστεί το ομώνυμο φυτό «Atropa belladonna».

Πηγή της ονομασίας ήταν η Άτροπος, μία από τις τρεις Μούσες της ελληνικής μυθολογίας και δη εκείνη που έκοβε το νήμα της ζωής με τα φρικτά ψαλίδια της. Από την Άτροπο προέρχεται και η ονομασία της ατροπίνης.

Οι ιατρικές χρήσεις της

Στην ιατρική επιστήμη, η ουσία αυτή έχει πολυάριθμες εφαρμογές. Η πιο γνωστή στο ευρύ κοινό (τουλάχιστον στους λάτρεις της Άγκαθα Κρίστι) είναι ως θεραπεία για οφθαλμοπάθειες (π.χ. στο «Αρχοντικό των Γκρίνσο» ή Greenshaw’s Folly).

Ειδικότερα, οι σταγόνες ατροπίνης μειώνουν τη φλεγμονή, τον πόνο και το οίδημα που προκαλούν οφθαλμοπάθειες, όπως η ιρίτιδα και η κερατίτιδα. Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη θεραπεία της αμβλυωπίας (τεμπέλικο μάτι), ενισχύοντας το προσβεβλημένο μάτι.

Η ατροπίνη χρησιμοποιείται στην Οφθαλμολογία και για διαγνωστικούς σκοπούς, αφού διαστέλλει τις κόρες των ματιών και έτσι διευκολύνει την εξέταση του εσωτερικού των οφθαλμών.

Η ουσία χορηγείται επίσης ενδοφλεβίως για να μειώνεται η παραγωγή σάλιου και αναπνευστικών εκκρίσεων στη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων. Ταυτοχρόνως βοηθεί την αναπνοή και τον καρδιακό παλμό να μένουν σταθεροί.

Σε επείγοντα περιστατικά χορηγείται ενδοφλεβίως για την αντιμετώπιση της σοβαρής βραδυκαρδίας (αργός καρδιακός ρυθμός). Χορηγείται επίσης ως αντίδοτο σε περίπτωση δηλητηρίασης από ορισμένα φυτοφάρμακα ή μανιτάρια.

Οι πιθανές παρενέργειες

Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι και η ατροπίνη μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες που χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση, όπως ενδεικτικά:

• Αλλεργικές αντιδράσεις ποικίλης βαρύτητας (π.χ. δερματικό εξάνθημα, κνησμός, πρήξιμο στο πρόσωπο, τα χείλη κ.λπ.)
• Απόφραξη του εντέρου
• Ταχυπαλμία ή ακανόνιστο καρδιακό παλμό
• Ξαφνικός πόνος ή απότομη αλλαγή στα μάτια και την όραση (π.χ. θολή όραση, απώλεια όρασης, «φωτοστέφανα» γύρω από τα φώτα)
• Δυσκολίες στην ούρηση

Ηπιότερες ανεπιθύμητες ενέργειες μπορεί να είναι:

• Θολή όραση
• Δυσκοιλιότητα
• Ξηροστομία (στεγνό στόμα)
• Ευαισθησία στο φως

Σε υψηλές δόσεις, η ατροπίνη μπορεί να οδηγήσει σε πιο σοβαρές αντιδράσεις όπως παραισθήσεις, σοβαρή σύγχυση και επικίνδυνα υψηλή θερμοκρασία σώματος.

Και αλληλεπιδράσεις με άλλα φάρμακα

Η ατροπίνη μπορεί να αλληλεπιδράσει με πολλά άλλα φάρμακα, όπως ορισμένα:

• Αντισταμινικά (για αλλεργίες, βήχα, ίωση)
• Βαρβιτουρικά (αντιεπιληπτικά, ηρεμιστικά/κατασταλτικά, υπνωτικά)
• Βρογχοδιασταλτικά
• Φάρμακα για τις καρδιακές αρρυθμίες
• Αντίδοτα για δηλητηριάσεις
• Αντιψυχωτικά
• Αντικαταθλιπτικά
• Μυοχαλαρωτικά κ.λπ.

Γι’ αυτό τον λόγο, όσοι παίρνουν οποιοδήποτε φάρμακο (συνταγογραφούμενο ή μη) πρέπει πάντοτε να ενημερώνουν τους γιατρούς.

Φωτογραφία: iStock